Dear Mr President, beste Barack Obama

Naar aanleiding van de Amerikaanse verkiezingen komende dinsdag vroegen we een aantal specialisten een brief te schrijven naar de toekomstige president, met hun wensen voor het nieuwe beleid. VRT-correspondent Johan Depoortere bijt vandaag de spits af en schrijft Barack Obama.


Allereerst mijn oprechte gelukwensen met uw verkiezingsoverwinning. Die is - ik hoef het hier niet te herhalen - in alle opzichten historisch. Nog maar vier jaar geleden had niemand durven te voorspellen dat een jonge zwarte man tot president van de Verenigde Staten kon worden verkozen. De pundits voorspelden de laatste weken en maanden tot in den treure dat de blanke kiezer het in de intimiteit van het stemhokje niet over zijn hart zou krijgen om voor een zwarte kandidaat te stemmen, ook al had hij tegen de opiniepeilers gezegd dat ras geen rol zou spelen in zijn keuze: het zogenaamde Bradley-effect, genaamd naar de zwarte burgemeester van Los Angeles die in 1982 tegen alle opiniepeilingen in de gouverneursverkiezing verloor. U hebt bewezen dat het Amerika van 2008 niet dat van 1982 is. Racisme is in de Verenigde Staten niet als bij wonder verdwenen, maar het is als politieke factor van betekenis ten langen leste daar waar het thuishoort: op de vuilnisbelt van de geschiedenis.

U hebt campagne gevoerd onder het teken van de Hoop. Daarmee hebt u hoge verwachtingen gecreëerd - en op u rust nu de zware taak om die verwachtingen ook in te lossen. Het is een opdracht die niemand u zal benijden. De puinhoop die de regering-Bush achterlaat zou zelfs de meest ervaren staatsman doen duizelen: twee uitzichtloze oorlogen, een gat in de begroting van meer dan 500 miljard, een financiële en economische wereldcrisis, een onderwijssysteem dat om hervormingen schreeuwt, een openbare gezondheidszorg een derdewereldland waardig (Amerika is naar de 29ste plaats gezakt in de wereldstatistiek van kindersterfte), een infrastructuur die letterlijk op instorten staat.

Niet alleen in eigen land zijn de verwachtingen hoog. De vertroebelde verhouding van Amerika met de rest van de wereld is een andere erfenis van acht jaar Bush. Overal waar ik in de voorbije maanden kwam, hoorde ik hetzelfde refrein van kiezers die van plan waren voor u te stemmen: Amerika heeft zijn geloofwaardigheid en eerbaarheid in de wereld verloren. Zij verwachten dat u het imago van hun land zal herstellen. Uw achtergrond en uw huidskleur kunnen daarbij helpen. U bent niet met een zilveren lepel in de mond geboren en u hebt een deel van uw jeugdjaren doorgebracht in Indonesië waar u met kinderen uit een arme buurt samen op school hebt gezeten.

Sociaal progressieve Amerikanen putten ook hoop uit uw ervaring als opbouwwerker in de arme buurten van Zuid-Chicago. U bent waarschijnlijk de enige president in de Amerikaanse geschiedenis die samen met mensen aan de onderkant van de maatschappij heeft gevochten voor elementaire rechten als werk, woning en gezondheid. De mensen uit een van die wijken, de beruchte Altgeld-Gardens - vergeven van misdaad, drugs en werkloosheid - vertelden me waarom ze zo onder de indruk waren van uw werk daar. Hij kwam onze problemen niet oplossen maar hij kon luisteren en hij liet ons zelf onze problemen formuleren en oplossingen zoeken. U hebt er aan den lijve ondervonden hoe aartsmoeilijk het is om mensen te organiseren die platgeslagen zijn door werkloosheid en armoede, maar ook dat alle veranderingen van onderuit moeten komen.

U wordt vergeleken met John F. Kennedy en met Franklin Roosevelt en de barre economische tijden die we nu beleven, lijken op een remake van de Grote Depressie.

Maar de geschiedenis leert dezelfde lessen als die u uit uw verblijf in Zuid-Chicago hebt getrokken. Roosevelts New Deal, Kennedy's burgerrechtenwetgeving en Johnsons Great Society zijn er niet gekomen omdat Roosevelt, Kennedy of Johnson dat zo graag wilden maar onder druk van onderuit. Roosevelt moest iets doen om de druk van de ketel te halen: de vakbonden stonden op het toppunt van hun macht en in het hele land braken spontane stakingen uit. Kennedy was bang de steun van zijn racistische Democratische partijgenoten in het Zuiden te verliezen en stemde pas in met de eisen van de burgerrechtenbeweging onder druk van Martin Luther King en de massabetogingen die hij op de been bracht.

Velen hebben voor u gestemd met de hoop op verandering, maar velen beseffen ook dat u slechts het Witte Huis hebt kunnen bereiken dank zij toegevingen en compromissen.

U hebt een recordbedrag aan campagnegeld ingezameld door de kleine bijdragen van honderdduizenden enthousiaste aanhangers. Maar u hebt evenveel gekregen van grote donoren: van Wall Street, de verzekeringsgigant AIG, de banken en de hedgefundmanagers die verantwoordelijk zijn voor de rampspoed die miljoenen Amerikaanse huiseigenaars en gepensioneerden heeft getroffen. De vraag is: naar wie zal u luisteren in de komende maanden en jaren? Welke stem zal doorklinken in het Witte Huis, die van Wall Street en de farmaceutische lobby of die van de student of de brandweerman die een cheque van honderd dollar hebben geschreven?

Tijdens de campagne hebt u herhaald dat u als president met de zogenaamde "vijanden van Amerika" wil praten - zonder voorafgaande voorwaarden. Het leverde u ter rechterzijde het verwijt op van 'naïviteit' en president Bush plakte u het etiket op van een hedendaagse Chamberlain en de appeasementpolitiek. Maar praten met de vijand is beter dan oorlog voeren, vond een groot deel van de publieke opinie. Daarom waren velen ook geschokt door uw havikachtige uitspraken over Pakistan en Iran. U lijkt wat dat betreft zelfs hardere oorlogstaal te spreken dan John McCain, uw rivaal in de campagne.

U wil de oorlog in Irak beëindigen (al wil u een aanzienlijke troepenmacht daar in reserve houden) maar die in Afghanistan opvoeren, ook al schijnen uw Britse bondgenoot daar en zelfs uw eigen generaal Petraeus te beseffen dat een militaire "oplossing" in dat land de zoveelste illusie is. En wat Israël betreft ging u in uw ijver om de Joodse kiezer te behagen zelfs verder dan G.W. Bush door te verklaren dat Jeruzalem de hoofdstad van Israël is en zal blijven!

Uw kiezers zijn hoopvol, maar ook bezorgd. U omringt zich met de financiële raadgevers die onder Bill Clinton ijverig hebben meegewerkt aan de afbraak van de regulerende wetgeving die de Amerikaanse kleine spaarder moest beschermen tegen de misbruiken van het casinokapitalisme en Wall Street. U hebt zich nooit tegen de doodstraf uitgesproken, u wil de absurde en contraproductieve blokkade tegen Cuba handhaven (al wil u ook met Raul Castro praten) Uw plan voor betere gezondheidszorg is een stap in de goede richting maar u bent niet duidelijk over de financiering ervan en u schrikt terug voor een verplichte ziekteverzekering voor iedereen zoals uw rivale Hillary Clinton in de primaries voorstelde. U tekende mee de blanco cheque van 700 miljard belastingsgeld om de fraudeurs en speculanten van Wall Street boven water te houden.

De pundits vertellen ons dat u zoals al uw voorgangers verplicht zal zijn een bocht naar rechts te maken. Amerika is immers van nature conservatief - zo wil het cliché. Maar is dat wel zo? Er is reden om aan te nemen dat de meerderheid in dit land tegen een militaristische buitenlandse politiek is , dat de gemiddelde kiezer een vorm van algemene ziekteverzekering wil, beter onderwijs en investeringen in infrastructuur. De meeste Amerikanen zijn voor gelijke rechten voor homoparen en tegen criminalisering van abortus, vóór gelijk loon voor gelijk werk en een minimumloon dat een menswaardig bestaan mogelijk maakt - allemaal programmapunten die nauwelijks rechts conservatief te noemen zijn. Wat let u dan die punten - uw verkiezingsbeloften - uit te voeren?

Als buitenlandse waarnemer was ik net als uw landgenoten in de ban van deze verkiezingsstrijd: niet altijd verheffend, vaak banaal maar ondanks alles een boeiend debat tussen twee visies voor Amerika. U was inspirerend en charismatisch, maar niet altijd even duidelijk in uw beleidsplannen. Daarom kijk ik met de meeste Amerikanen met spanning uit naar de komende maanden. Zal uw koers naar links of naar rechts afwijken? Zal de hoop omslaan in ontgoocheling of brengt u inderdaad de change we need. Het zal afhangen van de honderdduizenden Amerikanen die u uit de politieke apathie hebt gehaald en ervan hebt overtuigd dat een ander Amerika mogelijk is. Yes We Can!