De afgelopen maanden waren het er minstens 2.000 per maand: verkrachte vrouwen in Oost-Congo. En dat waren dan nog enkel de slachtoffers die zich aanmeldden in een ziekenhuis of een gezondheidspost. Omdat er in deze wereld - en dus ook in Congo - nog steeds een grote taboesfeer rond deze misdaad hangt, kun je die 2.000 zonder risico op overdrijving verdubbelen. En met dat gegeven is het niet moeilijk om bij benadering te berekenen hoeveel vrouwen er in Oost-Congo elk jaar misbruikt worden en hoeveel verkrachtingen er gedurende tien jaar oorlog werden gepleegd. Het is een duizelingwekkend cijfer.

De manier waarop de vrouwen van Oost-Congo verkracht worden is bovendien weerzinwekkend. Furaha, die we twee weken geleden interviewden, werd als seksslavin gedurende vijf maanden lang elke dag door haar ontvoerder verkracht. Er was ook Claudine, die ook ontvoerd is geweest maar bovendien heeft moeten meemaken hoe een zwangere medegevangene werd opengesneden. In Bukavu vertelde dokter Mukwenge ons verhalen over vrouwen die verkracht werden met de loop van een kalasjnikov "waarna die kerel de trekker van zijn wapen overhaalde en de vagina volledig vernietigde".

Iedereen die deze verhalen hoort of leest, stelt zich terecht de vraag waar dit extreme geweld vandaan komt. En wat er aan gedaan kan worden. Het foute antwoord op deze vraag is dat beestachtigheid nu eenmaal ingebakken zit in de Congolese, en bij uitbreiding de Afrikaanse, samenleving. Opmerkelijk toch hoe dat simplisme de eeuwwisseling overleefd heeft. De realiteit is dat de samenleving van Oost-Congo momenteel zwaar emotioneel geraakt is door het grootschalige seksuele geweld. De mensen daar laten duidelijk merken dat ze het huidige geweld verafschuwen en bijna wanhopig op zoek zijn naar een oplossing. Trouwens: wie durft na de conflicten in ex-Joegoslavië, Oost-Timor, Tsjetsjenië, Irak, Afghanistan, Libanon en Georgië nog beweren dat beestachtigheid een Afrikaans monopolie is?

Wat zou dan wel de oplossing kunnen zijn voor het seksuele geweld in Oost-Congo? Tijdens de interviews met slachtoffers valt één zaak op: het merendeel van de verkrachtingen werd gepleegd door dezelfde rebellengroep. Het gaat om de zogenaamde Interahamwe's, een populaire naam voor het FDLR (Forces Démocratiques de Libération du Rwanda). Dat is een Rwandese rebellenbeweging waarvan de kern bestaat uit Rwandese Hutu's die deelnamen aan de genocide van 1994. Samen met tienduizenden vluchtelingen sloegen deze Hutu-extremisten in '94 op de vlucht naar Oost-Congo van waaruit ze een gewapende terugkeer naar Rwanda begonnen te plannen. Maar momenteel lijkt de FDLR-leiding vooral geïnteresseerd in het exploiteren van goudmijnen in Oost-Congo. Het merendeel van het FDLR-loopvolk bestaat uit jongeren van Rwandese afkomst, vaak kindsoldaten, waarvan de meesten opgroeiden in de oorlog en nooit naar school zijn geweest. In totaal zouden ze met zo'n 6.000 zijn.

Ook uit verklaringen van vrouwenrechtenorganisaties, hulpverleners en geneesheren in Goma en Bukavu blijkt dat het FDLR in grote mate verantwoordelijk is voor het seksueel geweld in Oost-Congo. Heel terecht dringen diezelfde mensen er bij de Congolese regering en de internationale gemeenschap op aan om eindelijk komaf te maken met het FDLR.

Hoewel deze Interahamwe's een grote bedreiging vormen voor de burgerbevolking, is het duidelijk dat het FDLR organisatorisch en militair zeker niet overschat moet worden. Bovendien weten de inlichtingendiensten van het Congolese leger en zeker ook die van de 16.000 man sterke VN-vredesmacht (Monuc) waar de belangrijkste bases van het FDLR zich bevinden. Zo verscheen er op 13 oktober nog een opmerkelijk nieuwsbericht op de website van de Monuc-macht over een gezamenlijke patrouille van blauwhelmen en het Congolese leger in FDLR-gebied. Een bataljon Indiase blauwhelmen trok samen met enkele regeringssoldaten het gebied binnen rond het plaatsje Mpofi, in Noord-Kivu. Mpofi staat al jaren bekend als een FDLR-hol van waaruit de hele streek wordt geterroriseerd. FDLR-rebellen trekken er wegversperringen op waar ze geld aftroggelen, goederen stelen, mannen afranselen en vrouwen verkrachten. Ook 's nachts maken FDLR-strijders de dorpen in de omgeving onveilig. Hoewel de VN-patrouille rekening hield met een zware confrontatie bleek dat de FDLR-strijders hun wegversperringen opgaven zo gauw de goed bewapende Indiase militairen in de buurt kwamen.

De vraag moet gesteld worden waarom het Congolese leger en de VN-vredesmacht dit soort patrouilles niet opvoert. De blauwhelmen hebben een mandaat om FDLR-strijders te demobiliseren en te ontwapenen. In de eerste plaats moet dit gebeuren op vrijwillige basis, maar als dat niet mogelijk is, hebben VN-militairen het recht om FDLR-strijders onder dwang te ontwapenen, ook als daar geweld aan te pas moet komen. Bovendien hebben de blauwhelmen volgens hun mandaat de plicht om de burgerbevolking te beschermen. In de gebieden die door het FDLR gecontroleerd worden, kun je gerust stellen dat burgers permanent bedreigd worden. Als de VN-vredesmacht haar geloofwaardigheid bij de Congolese bevolking op een snelle manier wil terugwinnen, moeten er systematische patrouilles komen van goed gewapende blauwhelmen in FDLR-sectoren.

Een kordate aanpak van het FDLR is zeker niet de enige oplossing om vrede in Oost-Congo te bewerkstelligen. Het is duidelijk dat daarmee nog geen oplossing gevonden is voor het corrupte staatsbeheer van Congo en ook niet voor de al te strijdlustige krijgsheer Laurent Nkunda, die de jongste maanden een nieuw offensief ontketende in Oost-Congo. Maar het is overduidelijk dat het wegvallen van het FDLR zal zorgen voor een spectaculaire terugval van het aantal brutale aanvallen op burgers en, meer specifiek, de verkrachtingen op vrouwen. Het is waarschijnlijk de enige manier om een einde te maken aan een misdaad tegen de Congolese vrouw die geen mens op aarde kan tolereren.