Na de redding van Fortis en Dexia beslisten de Vlaamse, Waalse en federale regeringen om 1,5 miljard euro in Ethias te pompen. Ivan Van de Cloot veroordeelt de risicopolitiek van de verzekeraar, maar wijst tegelijk op een oude afspraak die overheidsinterventies verklaart: 'Wij opteerden lang geleden al voor een systeem waarbij we in tijden van grote financiële crisis de overheid puin laten ruimen.'

De Vlamingen hebben als ondernemer van het jaar een speelkaartenfabrikant gekozen en geen bankier zoals vorig jaar. In tijden waar iedereen de mond veel heeft van de excessen van het casinokapitalisme zal dat niemand verwonderen. Na de redding van Fortis en Dexia was het deze week de beurt aan Ethias om het overheidsmanna te ontvangen. De federale, Vlaamse en Waalse overheid nationaliseren de facto Ethias met een controlebelang van 75 procent in de overkoepelende holding. In de sector werden meer wenkbrauwen gefronst dan er vorige week Firstrekeningen werden leeggehaald.

De voorbije jaren maakte Ethias zowel het leven van de bankiers als van de andere verzekeraars moeilijk door een erg attractief rendement te geven op zijn Firstgamma. Ethias had tegenover de banken het voordeel niet te moeten bijdragen aan het depositogarantiesysteem en tegenover de andere verzekeraars dat ze als onderlinge maatschappij geen aandeelhouders moest vergoeden. Het was net door de enorme groei van haar spaarproduct dat Ethias zichzelf erg kwetsbaar maakte voor de omslag van de kredietcyclus. Het is dan ook een erg bittere pil om te slikken dat de maatschappij nu anderhalf miljard van de overheid krijgt en bovendien onder de depositogarantieparaplu valt.

Terwijl we ons in dit land druk maken over enkele miljarden euro's, hebben ze in het mooie Zwitserland net een fonds gecreëerd om slechte activa ter waarde van 60 miljard Zwitserse franken van de balans van de grootste bank, UBS, te halen. Na de val van IJsland stijgt de spanning immers in het Alpenland omdat het net als IJsland een kleine munt heeft waartegen gespeculeerd kan worden en evengoed een banksysteem dat extreem groot uitvalt in vergelijking met de reële economie. Klanten van UBS haalden dan ook maar liefst 100 miljard frank uit hun bank nadat duidelijk werd dat die op het Europese continent de grootste blootstelling had aan de subprimecrisis. Zwitserland is erg ver gegaan in het doorschuiven van fiscale autonomie naar de kantons zodat mensen zich nu de vraag stellen of er nog een schatkist is die in tijden van nood een bank kan redden... Psychologie is echter cruciaal in tijden als deze: zolang iedereen blijft geloven dat de schaapjes veilig zijn in het Alpenland, zal er ook geen drama plaatsvinden.

De vraag die spontaan bij velen opkomt is hoe al die staatsinterventies te rijmen zijn met de mythe dat we in een vrijemarkteconomie leven. Voor wie niet bij de les is gebleven: ons model is nooit een echt kapitalistisch systeem geweest zoals Karl Marx het zich voorstelde. We opteerden lang geleden immers al voor een systeem waarin we in tijden van grote financiële crisis de overheid puin laten ruimen als uitlener en investeerder in laatste instantie. Dat dit laatste nodig is, volgt gewoon uit de definitie van een bank als een instelling die zich financiert op korte termijn met deposito's en op lange termijn uitleent aan investeerders. Je mag het spektakel dat het huidig economisch stelsel oplevert dan al niet fraai vinden, we zijn door dit systeem wel meer dan tienmaal zo welvarend als in de tijd van Marx en tot die prestatie was het communisme manifest niet toe in staat gebleken. Dit betekent niet dat we onze strijd moeten opgeven tegen bepaalde excessen die het financieel kapitalisme de voorbije jaren heeft vertoond.

Het frustrerende is dat economen al jaren waarschuwen voor bepaalde perverse prikkels, maar dat men blijkbaar steeds een catastrofe nodig heeft om ingrijpende maatregelen te kunnen nemen.
Zo zetten de bonussen voor de topbankiers aan tot almaar meer risiconemen omdat ze asymmetrisch werken. Als de tijden goed zijn (wat vaak samenhangt met een zeepbel) incasseert het management enorm terwijl het slechtste wat kan gebeuren als de bel barst, het ontvangen een ontslagvergoeding is die soms oploopt tot meerdere jaren bezoldiging. In het jaarverslag van Fortis voor 2007 kan men bijvoorbeeld lezen dat de voorzitter voor uitzonderlijke bewezen diensten (de overname van ABN Amro) vanaf 1 januari 2008 zelfs 700.000 euro ging verdienen. Dit moet zowat een absoluut record voor heel Europa zijn wat de vergoeding betreft voor een niet-uitvoerende voorzitter. Probleem is dat men dergelijke uitzonderlijke beloningen niet kan terugvragen als blijkt dat faliekante strategische beslissingen genomen zijn. Dit creëert eufemistisch uitgedrukt een omgeving die niet tot voorzichtigheid aanzet. Een groot probleem blijft uiteraard vaak de afwezigheid van referentieaandeelhouders die effectief controle kunnen uitvoeren op het management. Bij afwezigheid daarvan blijven aandeelhouders al te vaak passief en is hun enige middel om hun ongenoegen te uiten over het beleid van de onderneming het verkopen van hun participatie (de exit). De code-Lippens en andere corporate governance-initiatieven bleken in deze weinig zoden aan de dijk te zetten.

Je mag het spektakel dat het economisch stelsel oplevert dan al niet fraai vinden, we zijn door dit systeem wel meer dan tienmaal zo welvarend als in de tijd van Marx.


Vandaag ook in De Gedachte in De Morgen:

Maatschappelijke relevantie verdient een Nobelprijs: GEERT BUELENS (hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde en hoofd van het departement Nederlands van de Universiteit Utrecht) is blij met de bekroning van 'public intellectual' Paul Krugman.

Soeur Emanuelle leeft verder als een icoon van naastenliefde: HILDE KIEBOOM (voorzitster van de Sint-Egidiusgemeenschap in Antwerpen en De Morgen-columniste) ziet in Soeur Emanuelle het bewijs dat innerlijke sterkte niet het gevolg is van materiële rijkdom.