Op deze pagina's barstte afgelopen week een hevige ideologische discussie los over de oorzaken van de financiële crisis, tussen de aan LDD gelieerde Cassandradenktank enerzijds en vertegenwoordigers van Groen!, sp.a en PVDA anderzijds. Bart De Wever ziet links opnieuw een grote kans missen.


Achteraf bekeken is het onvoorstelbaar dat de mondiale financiële crisis ons heeft verrast. In 1995 slaagde Nick Leeson erin om met een reeks speculatieve financiële transacties zijn werkgever, de Barings Bank - tot dan de oudste investeringsbank van het Verenigd Koninkrijk - 1,4 miljard dollar te laten verliezen en in het faillissement te storten. Begin 2008 deed ene Jérome Kerviel hetzelfde bij de Franse bank Société Générale, met een verlies van niet minder dan 4,9 miljard euro. Tussendoor waren er de snel groeiende economieën in Oost-Azië die kapitaal aanzogen via de liberalisering van de financiële sector naar Amerikaans model. Daardoor ontstond een speculatieve zeepbel die in 1997 brutaal uiteenspatte in een hevige financiële- en valutacrisis.

Eigenlijk had je dus madame Blanche niet nodig om te voorspellen dat het financieel transactiekapitalisme vormen begon aan te nemen die ons vroeg of laat zuur zouden opbreken. Maar zoals dat nu eenmaal altijd schijnt te gaan, liepen we desondanks als lemmingen verder richting afgrond. De schok is nu zo groot dat visionaire denkers (die het weliswaar ofwel evenmin zagen aankomen, ofwel ons dat inzicht meenden te moeten onthouden) vandaag het tijdperk van het geloof in de vrije markt afsluiten.

Sommige columnisten in deze krant proclameren dat de dogma's van de voorbije kwarteeuw bij het groot politiek vuil liggen. Breng dus eindelijk The end of History and the last Man van Francis Fukuyama naar De Slegte. De liberale vrijemarktdemocratie, die de auteur na de instorting van de communistische wereld tot de ultieme regeringsvorm uitriep, heeft immers evenzeer afgedaan als de linkse overheidseconomie.

In een grappig bedoelde bijdrage maakt Vander Taelen zich vrolijk over het idee dat Maurice Lippens zijn bank de genadeslag toebracht als geheim agent van de proletarische revolutie. De revanchegevoelens zitten kennelijk heel diep. Maar de hartenkreten overtuigen totaal niet. Louis Tobback mag dan nog beweren dat zelfs Mozes onmachtig was om de cultus van het gouden kalf te stoppen, het neemt niet weg dat dit land sinds de Tweede Wereldoorlog bijna voortdurend mee door socialisten is bestuurd.

Zeker sinds de val van de Berlijnse muur hebben zij ideologisch noch praktisch verzet aangetekend tegen de groeiende cultus van de vrije markt. Het anti-Amerikaans en anti-kapitalistisch gemoed werd hoogstens nog in het buitenland de vrije loop gelaten. Stevaert ging daarvoor naar Cuba, waar hij zich met Fidel Castro wist te vereeuwigen. PS-parlementslid Willy Burgeon deed nog beter. Hij ging zodanig het lof zingen van het regime in Noord-Korea dat het zelfs voor Di Rupo te gortig was. Thuis gingen socialistische excellenties echter feestelijk de beursgang openen van geprivatiseerde overheidsbedrijven.

De kloof tussen het hart en het verstand was op zijn zachtst gezegd tamelijk groot. Je zou dus inderdaad denken dat de financiële crisis van vandaag als een door god gegeven kans zou worden gegrepen om die eindelijk weer te dichten. Maar niets is minder waar. Achter de ronkende verklaringen van links blijft de ideologische leegte pijnlijk gapen. Buiten de klassieke klein linkse groepjes ziet niemand de toestand als een kans om het oude socialisme te doen herleven.
Het debat met de denkers van donkerblauw op deze opiniepagina lijkt misschien hevig, maar beperkt zich feitelijk tot een steriel rondje zwartepieten.

De basisanalyse is immers aan beide zijden krek dezelfde: de economische globalisering werd niet gevolgd door een politieke globalisering waardoor het financieel transactiekapitalisme niet meer te controleren viel, iedere transparantie verloor en loskwam van zijn economische basis. Iedereen pleit bijgevolg voor het dringend opbouwen van een afdoende transnationale regulering en kijkt naar de Europese Unie als een uitstekend niveau om daaraan te werken.

Meer nog, iedereen herinnert zich plots dat men daar altijd al voor was. Harde liberalen (her)ontdekken dat Adam Smith van meet af aan waarschuwde dat je de onzichtbare hand toch best wat in de gaten houdt.

Vlaamse socialisten vergeten plots dat de partij amper vier jaar geleden nog de Eurosceptische toer opging waarbij de huidige voorzitter een boekje schreef over de EU als boze schoonmoeder.
Alle plechtige verklaringen ten spijt, zal deze crisis dus niet het einde van de absolute dominantie van het vrijemarkt denken inluiden. Hopelijk is het wel de onvermijdelijke pijnscheut die de politiek altijd blijkt nodig te hebben om broodnodige hervormingen door te voeren.


Vandaag in deGedachte in De Morgen ook nog:
Alle wegen leiden naar Goma: JAN GOOSSENS (artistiek leider van de KVS) over cultuur in de humanitaire crisis van Noord-Kivu.