Caroline Ven is gedelegeerd bestuurder van het ondernemersplatform VKW. Meer vrouwen in topfuncties, dat vergt nieuw leiderschap, vindt ze.

Het blijven witte raven: vrouwen in topfuncties. Recente cijfers bevestigen het schrijnend gebrek aan vrouwelijke topmanagers in de overheidssector. Slechts één van de 12 topmanagers bij de federale overheid is een vrouw. Een ruimere groep van 91 federale topambtenaren telt slechts 13 vrouwen. Het achterblijven van vrouwen aan de top is vooral opvallend omdat het ambtenarenkorps zelf wel vervrouwelijkt. Nochtans beweert de overheid wel moeite te doen. Zo zijn er gender-neutrale functiebeschrijvingen en worden netwerken van vrouwelijke ambtenaren ondersteund. Conclusie? Wat baten kaars en bril, als de uil niet zien en wil?

Daarmee belanden we bij de traditionele dooddoener: vrouwen willen of kunnen niet. Dat eerste wordt alleszins tegengesproken door een onderzoek uit 2007 van de KU Leuven naar de werving en selectie van Vlaamse topambtenaren. Wat daarbij opviel was het hoog aantal vrouwelijke kandidaten dat reageerde op de vacante betrekkingen voor Vlaamse topfuncties: 49 procent van de kandidaten waren vrouwen. Nochtans werden uiteindelijk slechts 6 op 30 vrouwen benoemd in de desbetreffende functies. Vrouwen voelen zich dus wel degelijk aangesproken om de top te bereiken en stellen zich ook kandidaat. Dat hoeft niet eens te verbazen als we weten dat tegenwoordig vrouwen ruwweg de helft uitmaken van de studentenbevolking aan hogescholen en universiteiten. Denkt men nu echt dat vrouwen voortstuderen om niet het beste uit zichzelf te willen halen?

Wel is het waar dat vrouwen, meer dan mannen, tijdens hun carrière worden geconfronteerd met "natuurlijke" hinderpalen zoals zwangerschap, bevalling en vooral nadien de combinatie van werk en gezin. Want hoe we het draaien of keren, de verzorgende taken binnen het gezin komen nog altijd meer op de schouders te liggen van vrouwen. Toch zijn ook daarvoor oplossingen voorhanden. Bij de opkomst van de nieuwe technologieën en mogelijkheden van het internet werd het al luid van de daken geschreeuwd. De fysieke beperking aan één plaats viel weg. Zeker met de democratisering van mobiel internet is iedereen bereikbaar, waar en wanneer ook. Deze technologieën, zo werd voorspeld, zouden leiden tot een enorme flexibiliteit in onze manier van werken, met productiviteitswinsten als gevolg. Spijtig genoeg benutten nog te weinig organisaties deze mogelijkheden. Nochtans opent dit heel wat mogelijkheden voor werkende ouders (moeders).

Maar er is nog meer aan de hand. Uit het onderzoek naar de aanwerving van Vlaamse topambtenaren bleek niet zozeer de gezinslast de eliminerende factor in het nadeel van vrouwen. Wel bleken een aantal criteria met betrekking tot eerdere ervaring de doorslag te geven. Leeftijd en ervaring op een ministerieel kabinet waren daarbij cruciaal. Dat bleek in het voordeel te spelen van de mannelijke kandidaten. Daarmee zijn we bij de essentie gekomen van het probleem. Naarmate organisaties bij de doorgroei of selectie van medewerkers meer belang hechten aan criteria waarop mannen goed scoren, zullen vrouwen gedoemd blijven om minder kans te maken.

Een gebrek aan vrouwen aan de top van een organisatie zegt in feite meer over het gebrek aan flexibiliteit en aanpassingsvermogen van de desbetreffende organisatie dan over de ambities of competenties van vrouwen. Om vrouwen echt te laten doorbreken naar de top hebben we een nieuw soort leiderschap nodig. Aan de top van de organisatie moet de visie worden ontwikkeld en uitgedragen, waarbij medewerkers worden geïnspireerd en richting wordt gegeven. Dat vereist niet de constante aanwezigheid van de topmananger met vergaderingen tot in de late uurtjes, maar een geest van bereikbaarheid en toegankelijkheid. Waarbij medewerkers zelfverantwoordelijkheid wordt gegeven om hun taken in te vullen binnen een flexibel kader. Zodat ook zij arbeid en gezin kunnen combineren zonder daarmee een glazen plafond te hoeven vrezen.

Het siert de staatssecretaris voor Ambtenarenzaken Hendrik Bogaert dat hij erkent dat er een maatschappelijk probleem is met zo weinig vrouwelijke topambtenaren. Zeker de overheid heeft immers een voorbeeld-rol te spelen. Hoewel ik niet enthousiast ben voor quota voor vrouwen in de raad van bestuur van beursgenoteerde ondernemingen, ben ik dat al meer in het geval van publieke instellingen. Quota kunnen een middel zijn om op korte termijn vrouwen naar de top te helpen. Maar in essentie gaat het om een doekje voor het bloeden. Wat vrouwen écht nodig hebben, zijn organisaties die niet vastgeroest zijn in een bepaalde manier van functioneren en selecteren, vaak in het voordeel van mannen. Een open geest van flexibiliteit en vertrouwen, verantwoordelijkheid geven en opnemen zullen meer talentvolle vrouwen doen doorstromen naar de top dan welgemeende quota.