Sancties voor 14-jarigen zijn wel een goed idee, en de leeftijd mag zelfs nog omlaag, meent Antwerps burgemeester Patrick Janssens (sp.a).

Er komen gemengde reacties op het voorstel van minister van Binnenlandse Zaken Joëlle Milquet om de leeftijd voor gemeentelijk administratieve sancties (GAS) te verlagen. Eindelijk een efficiënte manier om rotjochies op de vingers te tikken volgens de ene, een schending van de rechten van het kind volgens de andere. De waarheid is zoals vaak iets genuanceerder.

Misschien eerst even kort in herinnering brengen waar die 'GAS-boetes' vandaan komen. In 1999 al werd er een wet gestemd die het steden en gemeenten mogelijk maakte om zelf sanctionerend op te treden tegen bepaalde vormen van overlast. De parketten hadden hun handen vol met 'echte' criminele feiten en seponeerden stelselmatig klachten over sluikstort, vandalisme, geluidsoverlast, wildplassen... Frustrerend voor politieagenten die voortdurend pv's opmaakten waar uiteindelijk niks mee gebeurde. En nog frustrerender voor de brave burger die zag dat dit soort overtredingen allemaal onbestraft bleven.

Verschillende vormen van overlast werden daarom uit het strafwetboek gehaald, en steden en gemeenten kregen de mogelijkheid om ze op te nemen in hun eigen politiereglement.

Verplichte bemiddeling
Op die manier konden ze dan zelf beboeten bij overtredingen: een GAS-boete tot 250 euro voor meerderjarigen en een GAS-boete tot 125 euro met een verplichte bemiddeling voor overtreders tussen de 16 en de 18 jaar. Die verplichte bemiddeling houdt in dat er eerst samen met de minderjarige overtreder en zijn ouders bekeken moet worden of er geen zinvoller sancties zijn dan een boete. Pas wanneer de jongere of zijn ouders weigeren mee te stappen in zo'n alternatief traject, krijgen ze effectief een boete. In het geval van minderjarigen worden GAS-boetes dus niet gebruikt als stok, maar als stok achter de deur. Die boetes zijn geen doel op zich maar een middel om te voorkomen dat jongeren verder ontsporen.

Antwerpen was in 2005 een van de eerste steden om GAS-boetes in te voeren, en sindsdien gebruiken we ze steeds vaker, en steeds efficiënter. Minderjarige overtreders worden samen met hun ouders uitgenodigd voor een gesprek. We gaan na wat de thuissituatie is, wat die jongeren in hun vrije tijd doen, hoe ze presteren op school,... Op basis van dat gesprek bekijken we wat er nodig is om hen terug op het juiste pad te krijgen. In sommige gevallen bestaat de voorgestelde 'straf' er bijvoorbeeld uit dat de jongere zich inschrijft bij een voetbalclub of jeugdvereniging om zijn vrije tijd nuttiger door te brengen dan met rondhangen op een of ander pleintje.

Uitbreiding tot 12 jaar
In andere gevallen worden ze verplicht om een cursus 'omgaan met agressie' te volgen of worden er afspraken gemaakt met de school om hen van dichtbij op te volgen. En ook de ouders worden geresponsabiliseerd: zij krijgen bijvoorbeeld het aanbod om zich te laten begeleiden door gezinscoaches. Wie weigert om mee te gaan in zo'n alternatief traject of zijn verplichtingen niet consequent nakomt, moet alsnog een GAS-boete betalen, maar de meesten weten wel beter.

Wij pleiten in Antwerpen dan ook al jaren voor een uitbreiding van het GAS-systeem. Niet tot 14 jaar, maar zelfs tot 12 jaar. Want helaas merken we dat jongeren op steeds vroegere leeftijd in aanraking komen met de politie. Meestal begint het met relatief onschuldige stoerdoenerij maar algauw ontaardt het in erger. Overtreders onder de 16 jaar vallen in principe altijd onder het jeugdbeschermingsrecht, en dus onder de bevoegdheid van het parket. Ook in dat jeugdbeschermingsrecht zijn er wel 'ouderstages' en 'bemiddelingsgesprekken' voorzien. Maar in de praktijk merken we - net zoals dat vroeger met meerderjarigen het geval was - dat er alleen wordt opgetreden tegen de zwaarste overtredingen, en dan ook meteen op een drastische manier: door opname in een gespecialiseerde jeugdinstelling.

Wie het onrechtvaardig vindt om het systeem van GAS-boetes uit te breiden tot min-zestienjarigen, moet zich dus de vraag durven stellen wat het onrechtvaardigst is: wachten tot jongeren zo ontspoord zijn dat ze alleen nog thuishoren in een instelling of hen op jongere leeftijd met zachte maar kordate hand terug op het juiste pad proberen te brengen.