Hoe zouden Bart De Wever en Kris Peeters reageren, mocht een Waalse politicus de fratsen van Muyters uithalen?

De affaire-Muyters illustreert dat men op een dag de tol betaalt voor de eigen politiek, stelt schrijver Stefan Hertmans. Zijn jongste boek is de essay- bundel De mobilisatie van Arcadia.

De heisa rond de communicatieve flaters, begaan door het kabinet van minister Muyters, legt weer heel wat bloot aan latente sentimenten en driften. Dat een medewerker het woord 'smeerlappen' in de mond neemt voor ministeriële collega's, kan onmogelijk op zich staan: het tekent de sfeer op een bepaald kabinet. Medewerkers gaan maar zover als hun baas hun inspireert; wiens brood men eet, diens woord men spreekt.

Goed, de mores in parlementen zijn vandaag enigszins gewijzigd tegenover een paar decennia geleden; een beetje opvoeding en hoffelijkheid worden onder druk van de assertiviteitsnorm inmiddels ervaren als een zwaktebod. Politiek debat is daardoor afgegleden naar een gênante scheldpartij. Het schijnt bij de huidige opvatting over democratie te horen dat men zijn taalgebruik niet langer kan beheersen - louter uit gedrevenheid uiteraard, want we zijn stuk voor stuk goedbedoelende idealisten. Dit laatste leugentje, staaltje van onophoudelijke zelfverblinding, zorgt ervoor dat wie in de contramine zit, het recht denkt te hebben iedereen te schofferen vanwege het eigen lamentabel underdogtrauma. En veel kiezers vinden het tegenwoordig maar wat rechtvaardig dat je andersdenkenden afblaft. Je krijgt er zelfs veel macht voor in ruil.

Eén tegen allen
Natuurlijk zit ook op dat spelletje geen eindeloze rek. Je kunt wel een 'Lieten-gate' opkloppen tot in het hysterische, je kunt met dat goedkope megafooneffect van bepaalde politici de tent vulgair op stelten zetten voor zaken die gewoon door je eigen partij verkeerd zijn voorgesteld, je kunt poseren als de ruwe brok Vlaamse natuur die moreel is bij geboorte of zelfs zoals de 'Opper-Calimero' onophoudelijk aan zelfbeklag doen en gemeen bijten in één beweging. Enfin, het spel biedt vele mogelijkheden, sommigen denken zelfs: eindeloos.

Maar op een dag betaalt men de tol voor de eigen politiek. En die politiek, we weten het, bulkt van het ressentiment en de verongelijktheid. De zwakte van verongelijkte mensen is, dat ze zo'n gevoelige achilleshiel hebben. Verongelijktheid gaat samen met de idee dat de buitenwereld, zij die niet bij ons horen, geen vertrouwen en bijgevolg ook geen respect verdienen. Ze 'hebben het zelf gezocht'. Met de defensieve redenering dat men slecht mag zijn omdat de anderen nog veel slechter zijn, kweekt men moreel niet bepaald een hoogstaande samenleving. Het 'één tegen allen', dat typerend is voor het ressentiment van wie zich in een underdogrol wentelt, is met andere woorden aanleiding tot een moraal van de antimoraal. Eenvoudig gezegd: wie ervan uitgaat dat alle anderen te wantrouwen zijn, wordt zelf onbetrouwbaar. Wie zijn politiek bouwt op een vijandbeeld, bouwt een belegerd fort, waarbinnen onfrisse zaken gezegd mogen worden die de buitenwereld niet mag horen. Zo wordt de verongelijkte politicus zelf wat hij zei te verfoeien in de anderen: geef hem de macht en zijn ressentiment zal ervoor zorgen dat hij zijn morele principes gevaarlijk relativeert voor 'de goede zaak'. We zien nu hoe de rangen zich opnieuw sluiten om ons een schuldgevoel aan te smeren als we dit soort gedrag onzindelijk vinden. Maar de waarheid ligt elders, geachte slachtoffers, ook al hebben jullie nu de rangen gesloten en de zaak geklasseerd.

Concreet: men moet zich even voorstellen hoe Bart De Wever en Kris Peeters zouden gereageerd hebben als iemand op het kabinet van een Waals politicus had geschreven wat minister Muyters' medewerker heeft geschreven. De universele rechten van de mens hadden amper volstaan om hun verontwaardiging te ventileren, de man in kwestie zou meteen ontslag hebben moeten nemen of het land zou ongeveer zijn ingestort. Nu zijn de reacties van mensen die vinden dat dit niet door de beugel kan, 'pogingen om Muyters neer te halen'. Twee maten en twee gewichten dus. Wie gelooft die mensen nog?

•