Volgens Mieke Vogels kan de fiscale aftrek plaats ruimen voor een rechtvaardiger woonbeleid. Vogels is Vlaams Parlementslid (Groen) en lid van de commissie Wonen. In april verschijnt haar boek over de problematiek van het betaalbaar wonen.

Het verdwijnen van de fiscale aftrek van hypothecaire leningen na de bevoegdheidsoverdracht naar Vlaanderen in 2014 heeft de laatste week behoorlijk wat stof doen opwaaien. De Vlaamse regering haast zich om de bezitters van een hypotheeklening gerust te stellen: er zal in 2014 niets veranderen. Het is logisch dat de overheid zijn verbintenissen uit het verleden nakomt. De fiscale voordelen waar kopers hebben op gerekend bij het afsluiten van een lening, moeten tot het einde van de looptijd worden toegekend. Zo veel is duidelijk. Wat er in de heisa van de laatste dagen wel vergeten wordt, is dat het afschaffen van de fiscale aftrek ook een historische kans biedt om een rechtvaardig woonbeleid te ontwikkelen.

Als je de reacties in de krant leest van de bouwsector en van de banken, lijkt het erop dat er geen goed alternatief is voor de hypothecaire aftrek. Samen met het verdwijnen van de fiscale voordelen zou de hele bank- en bouwsector worden meegezogen in een neerwaartse spiraal. Niets is minder waar. In Europa baseren enkel Nederland en België hun woonbeleid nog op fiscale aftrekking. De andere landen steunen hun woonbeleid op bouw- en renovatiepremies. Meer nog, uit de KBC-studie van april 2011 blijkt dat het systeem van hypothecaire aftrek de huizenprijzen in België kunstmatig hoog houdt.

Hoge vastgoedprijzen
In 2010 werden maar liefst 21 procent meer hypothecaire kredieten toegekend dan in 2009. De banken rekenen kandidaat-kopers voor dat als je een lening met een lange looptijd (van 30 of zelfs 40 jaar) kiest, je wel meer betaalt aan de bank, maar dat je - dankzij de fiscale aftrek - als koper uiteindelijk minder betaalt dan wanneer je een lening hebt met een kortere looptijd. De overheid houdt met belastinggeld de vastgoedprijzen kunstmatig hoog en subsidieert de verkoper en de banken. De overheid zorgt er zo ook voor dat de koper zich dieper in de schulden moet steken om een eigen huis te verwerven.

Bovendien worden via het huidige systeem de subsidies ongelijk verdeeld over de gezinnen. Als je geen of weinig belastingen betaalt kan je ook weinig aftrekken. Dit mattheuseffect bestaat niet alleen voor de fiscale voordelen van het hypothecair krediet, maar geldt bovendien voor andere voordelen waar huiseigenaars van kunnen genieten, zoals premies voor dubbel glas, hoogrendementsketels of voor groene daken. Een systeem dat aan huiseigenaars een premie geeft voor aankoop of renovatie is veel socialer, want ook wie geen belastingen betaalt, kan ervan genieten.

Premiesysteem
De omschakeling van een systeem van fiscale aftrek naar een premiesysteem biedt ook de kans om komaf te maken met een aantal uitwassen van het systeem. Wie vandaag eigenaar is van een huis en daarnaast een weekendverblijf aan zee koopt, kan rekenen op staatssteun onder de vorm van 'gewone intrest- en kapitaalsaftrek' voor zijn hypothecaire lening. In tijd van woningschaarste en budgettaire krapte is het niet de taak van de overheid om de aankoop van een weekendverblijf te sponsoren.

De overdracht van de middelen en bevoegdheden in het woonbeleid naar Vlaanderen geeft tot slot ook de mogelijkheid om het huidige onevenwicht tussen de middelen die naar eigenaars gaan (bijna alles) en de middelen die naar huurders gaan (bijna niets) recht te trekken.

Huursubsidies
De situatie van de huurders verslechtert zienderogen. Tussen 2000 en 2009 stegen de huurprijzen met 30 procent. In de steden besteden 50 procent van de huurders meer dan 40 procent van hun inkomen aan het huren van hun woning. We moeten eindelijk werk maken van de lang beloofde huursubsidies en richthuurprijzen. We moeten het werkterrein van de sociale verhuurkantoren sterk uitbreiden en eigenaars belonen die investeren in de renovatie van hun huurwoning.

Vlaanderen moet niet verkrampen bij de idee dat het afgelopen is met de fiscale aftrek voor hypothecaire leningen. Het krijgt nu de historische kans om een nieuw woonbeleid uit te tekenen dat veel meer gezinnen, zowel huurders als eigenaars, aan een betaalbare woning helpt.