Luc Barbé stelt dat - op het gebied van energiebeleid - de kloof tussen burgers en politiek erg groot is geworden. Barbé is energie-expert en gewezen kabinetschef van voormalig staatssecretaris voor Energie Olivier Deleuze (Ecolo).

Als straks het Iraans-Amerikaans conflict in alle hevigheid losbarst, zullen de olieprijzen stijgen en zal onze energiefactuur zwaarder wegen in ons budget. De Vlaamse en federale regering wegen nauwelijks op de situatie in het Midden-Oosten. Ze kunnen echter wel de gevolgen van een nieuwe crisis in het Midden-Oosten voor onze energiefactuur milderen door ons minder afhankelijk te maken van aardolie. Wat trouwens om tal van andere redenen ook noodzakelijk is: om de klimaatopwarming en de vervuiling door fijn stof tegen te gaan en ons minder afhankelijk te maken van instabiele regio's. Bovendien zou zo'n 'uitstap uit de aardolie' kansen creëren voor onze bedrijven én jobs. Op papier lijkt het dus evident: een uitstap uit fossiele energie en een heuse energietransitie. Dat vergt niet alleen op termijn een samenleving die voor 100 procent draait op hernieuwbare energie. Dat noodzaakt ook een slim en radicaal beleid op vlak van energiebesparing.

We weten hoe we energie kunnen besparen, zeker in de huisvestingssector. Dubbel glas, dakisolatie, zonnecollector voor warm water, enzovoort. Het bestaat allemaal en het is rendabel. Er zijn nauwelijks barrières, alleen financiële, en dan nog niet voor alle gezinnen. Idem op het gebied van hernieuwbare energie. Ook daar zijn er nu 'mature' of bijna mature technologieën die ons onafhankelijker kunnen maken van olie en aardgas. De energietransitie is ingezet, maar een stevige duw van de overheid is noodzakelijk. De federale regering toonde eind vorig jaar hoe het niet moest. Ze schrapte zonder enig overleg een hele reeks fiscale stimuli. Een onbegrijpelijke beslissing met negatieve gevolgen op het gebied van onze energieautonomie, het milieu, de volksgezondheid, de economie en werkgelegenheid. Faut le faire.

Contradictorisch
Deed Vlaanderen het de laatste jaren beter? Er zijn energiepremies en isolatienormen, dat wel. Maar het beleid van de Vlaamse regering is inherent contradictorisch. Een voorbeeld: ondanks alle plannen over 'duurzame ontwikkeling' kreeg het project Uplace - goed voor 25.000 extra voertuigen per dag op de Brusselse ring! - een bouwvergunning. Als minister Schauvlieghe straks ook de milieuvergunning verleent, verliest zij en de hele Vlaamse regering het laatste snuifje geloofwaardigheid op het gebied van milieu, volksgezondheid en mobiliteit en krijgen onze kinderen en kleinkinderen een rotcadeau. Bovendien is energiebeleid veel meer dan een kwestie van geld en regeltjes. Je moet het ook promoten, uitdragen, er hart en ziel insteken om heel de samenleving in een boeiend transitieproces mee te krijgen. Ooit Kris Peeters een wervend betoog horen houden over energiebesparing of energietransitie?

Terug naar onze energiefactuur. De elektriciteitsmarkt werd niet goed gereguleerd en de federale regering roomt een veel te klein deel van de nucleaire rente van Electrabel af. We moeten dat blijven aanklagen. Maar we kunnen zelf ook wat doen en velen doen dat al. Maar een echt collectief en gedreven gebeuren, zoals de heropbouw van ons land na de Tweede Wereldoorlog, is er niet in Vlaanderen. Zoiets vergt een gevoel van urgentie, een visie en een team van mensen die kunnen mobiliseren. Op die drie punten laat Vlaanderen het afweten. Dat ligt dus niet aan de burgers, de bedrijven en het middenveld. Die hebben de laatste jaren veel geïnvesteerd in energiebesparing en hernieuwbare energieën. Die hebben hun motivatie en inzet getoond. Maar het beleid loopt twintig jaar achter en bulkt van de middelmatigheid en de contradicties. Zoals het bruusk schrappen van fiscale aftrekken voor energiebesparing en het project Uplace. Welk antwoord geef je daarop? Een dubbele aanpak, me dunkt. Enerzijds blijven druk zetten op Peeters, Van Ackere en co om eindelijk voluit voor moderniteit en vooruitgang te kiezen, en dus voor een energietransitiebeleid. Anderzijds zelf initiatieven blijven nemen. De Bond Beter Leefmilieu brengt in 'klimaatwijken' mensen samen om de energietransitie in de praktijk om te zetten. Schitterend. Burgers richten coöperatieven op die windmolens bouwen of kopen samen isolatiemateriaal aan. Al die initiatieven doen ook de energiefactuur dalen. In parallel met de vaak genadeloze concurrentie in economie, media en politiek heb je in de samenleving dus meer samenwerkingsinitiatieven dan ooit. Vaak onder de radar van de media, maar heel krachtig en vernieuwend.

Er was een tijd dat politici fier voorop liepen en een samenleving konden overtuigen om een nieuw, groots project op te zetten, zoals vrede tussen Duitsland en Frankrijk of een Europa zonder oorlog. Op het gebied van de energietransitie is het omgekeerde aan de gang. Elke dag zijn meer burgers, verenigingen, bedrijven, syndicalisten, wetenschappers en ambtenaren aan de slag met de energietransitie. Terwijl de ministers en staatssecretarissen blijven hangen in de praktijk en het discours van de vorige eeuw. Een kloof tussen burger en politiek.