Slechts een kleine groep fundamentalistische Joden vergelijkt Israël met nazi-Duitsland, stelt filosoof en publicist Ludo Abicht. Abicht legt uit hoe complex de wereld van de orthodoxe en ultraorthodoxe Joden in elkaar zit. Hij is auteur van De joden van Antwerpen.

Indien er, binnen het Jodendom, één gemeenschap is die wellicht meer dan andere het recht heeft naar de Shoah (Holocaust), de geplande uitroeiing van de Europese Joden, te verwijzen, dan zijn het inderdaad de orthodoxe en ultraorthodoxe Joden. In Europa en Noord-Amerika kennen we hen als 'Hassidim' of vromen, terwijl ze in Israël 'Haredim' of ultraorthodoxen genoemd worden. Wat betekenen deze labels?

In alle godsdiensten en levensbeschouwingen is een 'orthodox' iemand die de ware leer kent, beleeft en verkondigt, denk maar aan de 'orthodoxe' christenen in Rusland en Griekenland. Ook binnen het Jodendom behoort een hoog percentage tot de orthodoxe stroming, gelovigen die zich zo getrouw mogelijk aan de vele regels en voorschriften van hun geloof houden. Binnen die orthodoxe gemeenschap heeft zich sinds ongeveer het midden van de achttiende eeuw een Hassidische of ultraorthodoxe beweging ontwikkeld. Deze mensen respecteren niet alleen alle 613 religieuze wetten (mitsvot), maar ze hebben daarbovenop nog een aantal extra regels gemaakt die als het ware als beschermende 'hekken' moeten dienen om de regels zo goed mogelijk te volgen. En ze hebben hun eerbied voor de stichters van hun beweging zover gedreven dat ze ook door hun opvallende kledij de traditie zo veel mogelijk eerbiedigen.

Judeocide
In Oost-Europa, waar ze zich tijdens de middeleeuwen gevestigd hebben, vormden zij de grootste en actiefste Joodse gemeenschap. Om die reden werden zij ook het ergst door de racistische uitroeiingspolitiek van de nationaalsocialisten en hun handlangers getroffen: meer dan één derde van alle Oost-Europese Joden is in de kampen omgekomen of werd door de zogenaamde speciale Einsatzgruppen vermoord. Om die reden kan niemand hen het recht ontzeggen, ons aan de tragedie van de geplande en industrieel uitgevoerde judeocide te herinneren, om het even welke verklaring men voor deze misdaad tegen de mensheid kan bedenken. Was de Shoah het rechtstreeks gevolg van meer dan vijftien eeuwen christelijk geïnspireerd 'anti-Judaïsme' of van het negentiende-eeuwse pseudowetenschappelijke antisemitisme? Was het, zoals bepaalde ultraorthodoxen beweren, een goddelijke straf voor het gebrek aan religieuze trouw, waarbij men zich toch de vraag mag stellen waarom uitgerekend de vroomsten het meest getroffen zijn? We zullen waarschijnlijk nog generaties over de diepere oorzaken nadenken en van mening verschillen, maar men kan het feit van de Shoah zelf onmogelijk ontkennen, zonder ongeloofwaardig of absurd over te komen.

De tweede tragedie van deze groep Haredim in Israël is het feit dat ze dit recht om naar de Shoah te verwijzen jammer genoeg niet verbonden hebben aan de verantwoordelijkheid, deze nagedachtenis van de slachtoffers zo zuiver mogelijk te houden. Wanneer ze op straat komen om de reactie van de Israëlische regering op hun onverdraagzaamheid ten opzichte van minder gelovige Joden - de grote meerderheid van de Joodse Israëli's - met de houding van de nazi's en hun bondgenoten te vergelijken begaan ze een enorme historische, ethische en strategische fout. Om te beginnen is er geen enkele vergelijking mogelijk tussen de uitspraken en maatregelen van de overheid en de systematische uitroeiingspolitiek van de nationaalsocialisten. Ten tweede gaat het hier niet om een racistische politiek zoals die in het Derde Rijk domineerde, en ten derde verzwakken ze hiermee de herinnering aan de Shoah, alsof de afschuw voor deze catastrofe zonder meer op alles en nog wat kan toegepast worden.

Het is dringend nodig dat we een onderscheid maken tussen de uitspraken en acties van deze kleine maar luidruchtige groep van fundamentalisten en de grote meerderheid van de Hassidim en orthodoxe Joden in Israël en de wereld die gewoon het recht opeisen om hun geloof zo integraal mogelijk te mogen beleven. En dat we uit de Shoah vooral blijven leren dat elke vorm van onverdraagzaamheid en vertekening, of dat nu uit ultraorthodoxe of islamistische hoek komt, tot een verslechtering van de situatie in het Midden-Oosten leidt. Een extra complicatie die wij, maar vooral de Joden en Palestijnen ter plaatse, kunnen missen als kiespijn.