Marc De Vos legt uit waarom de geur van westers verval hem niet bevalt. De Vos is hoofddocent aan de UGent en directeur van het Itinera Institute, denktank voor duurzame economische groei en sociale bescherming.

De jaarwende ligt achter ons. Champagne en vuurwerk hebben geknald als nooit tevoren. En toch hangt bij velen een 'parfum de crise' rond de kerstboom. De geur is onbekend en boezemt angst in. Het is niet die van een gewone conjunctuurdip, waarbij alles vanzelf weer beter wordt zodra de dip voorbij is. Het is de geur van westers verval, die boven komt omdat het vernis van schijnbare vooruitgang - gedreven door krediet en schulden in alle vormen en maten - is gebarsten.

Sommigen vrezen dat het kalf al verdronken is en dat ons niets anders rest dan tevreden te zijn met minder. De toekomst van onze kinderen en kleinkinderen zal minder rooskleurig zijn dan ons verleden. Niets is minder waar. De 21ste eeuw zal kansen bieden op een ongekende schaal. Denk gewoon aan de aantallen. In Azië, Zuid-Amerika en ook in Afrika zijn miljarden van armoede naar rijkdom aan het evolueren. Azië alleen telt een middenklasse van nagenoeg een miljard mensen. Dit is een consumentenmarkt zoals de wereld er nog nooit één heeft gezien: zonder meer de grootste economische opportuniteit in de geschiedenis van de mensheid. Het is vandaag al de eerste afzetmarkt voor vele westerse producten, waaronder de dure luxeproducten die de nieuwe rijken zo graag willen.

Dan zijn er die andere gigantische economische kansen die we met ons beperkt tijdsperspectief nu al kunnen ontwaren. Er is de geleidelijke transitie naar een post-fossiele economie, die werkelijk op alle niveaus van het economische weefsel transformatie brengt. Dat alleen al is een omwenteling op het niveau van wat de trein, de auto of de computer in de vorige eeuw hebben betekend, maar op een veel grotere schaal. Er zijn de 500 miljoen baby- boomers in Europa, de VS en Japan. De rijkste en gezondste generatie uit de wereldgeschiedenis gaat een actief pensioen tegemoet en wordt zo een nieuwe groeimarkt voor aangepaste diensten en producten allerhande. Denk cultuur, toerisme, technologie, mobiliteit, infrastructuur en zo meer: de vergrijzing geeft lasten maar ze biedt ook lusten.

Bij de les blijven
We mogen ook nog zelfbewust zijn: de vele miljoenen die het economische reveil buiten het Westen dragen, willen uiteindelijk vooral meer op het Westen lijken. Aan de oppervlakte gaat het om levensstijl en producten. Daaronder om een samenlevingsmodel met grote politieke, economische en persoonlijke vrijheid. Het origineel zit bij ons. Als we bij de les blijven, zal het altijd beter zijn dan de kopie. We zitten niet in de rats vanwege onze principes, maar omdat we onze principes hebben miskend. Als we weer aanknopen met de dynamiek van een correcte markteconomie, met een gezond bankwezen, met eerlijke en transparante herverdeling, met zorgzame, groeigerichte investeringen, met een cultuur van werk en verantwoordelijkheid, dan is de toekomst ook aan ons.

We moeten ook beide kanten van onze crisismedaille onderkennen. Elk nadeel is een voordeel. Als vandaag te weinig mensen werken, dan betekent dat reserve voor meer werkers en dus meer groei. Als vandaag de verhouding tussen bijdragen en krijgen scheef zit, dan is dat een kans voor betere fiscaliteit en meer rechtvaardigheid. Als vandaag bepaalde migrantengroepen aan de zijlijn staan, dan is dat onbenut potentieel dat benut kan worden. Als vandaag de overheid obees is, dan ligt slagvaardiger bestuur voor het grijpen. Als vandaag de sociale zekerheid vastloopt in een versleten model, dan ligt precies daar de start van betere sociale bescherming. We zouden pas echt pessimistisch moeten zijn indien we dezelfde crisis zouden beleven terwijl al het huiswerk al is gemaakt. Er is gelukkig marge om beter te doen. We moeten alleen de marge benutten.

Dat is het breedbeeld en het dieptezicht dat we indachtig mogen zijn nu we met terechte bezorgdheid het nieuwe jaar in gaan. Het goede weer is inderdaad niet voor morgen. De economie in het Westen zal nog een tijd kreunen onder de afbouw van opgebouwde schulden. De financieringscrisis in pensioenen en gezondheidszorg is amper begonnen. Het moeizame proces van culturele aanpassing - in België aarzelend gestart met een bescheiden pensioenhervorming - staat nog in de kinderschoenen. Het economische mirakel in China dreigt te keren. De Verenigde Staten zullen het hele jaar in verkiezingsmodus verkeren. De eurocrisis zal verder metastaseren alvorens een echte oplossing politiek haalbaar wordt, met littekens die het Europese project blijvend zullen schenden. De Arabische lente wordt een zomer van het islamisme. In Iran dreigt de nucleaire escalatie.

Maken we van het nieuwe jaar een deel van de oplossing, of een verlengstuk van het probleem? Van gezin tot regering en alles daar tussenin, is dat de boodschap voor 2012.