Marc Hooghe weegt ons eerstgeboorterecht in Europa af tegen een bord zwart-gele linzen. Hij is gewoon hoogleraar politieke wetenschappen aan de KU Leuven, en weet nu al dat 2012 het jaar van Europa zal worden.

De laatste dag van het jaar is het moment bij uitstek om achterom te kijken naar wat er de afgelopen 365 dagen is gebeurd. Op politiek vlak is het een tumultueus jaar geweest, met een opeenvolging van zogenaamde 'cruciale weken'. Na verloop van tijd was iedereen dat woordje 'cruciaal' zo hartsgrondig beu geworden dat we het gingen vermijden. Er zijn trouwens wel meer uitdrukkingen die beter vermeden hadden kunnen worden.

Als je de kranten van het afgelopen jaar opnieuw doorbladert, dan gaan je tenen soms krullen van plaatsvervangende schaamte. De waan van de dag vierde weer hoogtij dit jaar. We konden lezen dat niets nog werkt in dit land en in Europa, dat er nood is aan radicale omwentelingen, dat de democratie haar beste tijd heeft gehad, of nog maar te zwijgen over het morele verval van onze samenleving en het failliet van onze verzorgingsstaat.

We zijn nu enkele maanden verder en de enige vaststelling is dat we een minister van Economische Zaken hebben die zich bezighoudt met mogelijke prijsafspraken tussen brouwerijen, en een minister van Financiën die klagende horecahouders ontvangt. Business as usual, dus. Het Armageddon, of het Bijbelse einde ter tijden is er dus niet gekomen, en het zal er ook niet komen. De veerkracht van de economie en van de democratische instellingen bleek veel groter dan sommige onheilsprofeten hadden voorspeld.

Dat toont tegelijk aan dat het grote conflict er niet een is tussen 'goede Vlamingen' en vermeende 'belgicisten', zoals dat zo vaak wordt gesteld. In feite is er binnen de Vlaamse Gemeenschap een brede consensus voor een verder doorgedreven federalisering van ons land. De vraag is echter hoe dat moet gebeuren. Sommige romantici blijven dwepen met het idee van een Big Bang en het opblazen van alle gevestigde structuren; alleen vinden ze blijkbaar nooit de tijd om daarvoor eens een geloofwaardig economisch scenario uit te tekenen. Anderen, al dan niet gedreven door een instinctieve afkeer van chaos, zien die overgang liever gebeuren via de geëigende procedures en langs lijnen van geleidelijkheid.

Dat is de echte tegenstelling in het debat, en alle Schwärmerei met Copernicaanse revoluties en 'b-plannen' kan daar weinig aan veranderen. Ons sociaal en economisch systeem is dermate complex en vervlochten geworden, dat er geen plaats meer is voor plotse breuken.

Of toch: de afgelopen jaren heeft de Europese Unie zich zeer comfortabel genesteld in het centrum van ons politieke zonnestelsel. Dat ging gepaard met veel vallen en opstaan en spectaculaire mislukkingen. Maar door al die nachtelijke vergaderingen heen heeft de Europese Unie de facto de macht verworven over het begrotingsbeleid van de lidstaten. In de hele geschiedenis van de Europese Unie, vanaf het prille begin van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal in 1952 is er één constante: Europa heeft nog nooit een bevoegdheid weer afgegeven, en dat zal in de toekomst niet veranderen.

Dat is de echte Copernicaanse revolutie die we dit jaar hebben meegemaakt: het zijn de kleine hemellichamen zoals België, die rond de grote draaien, zoals Frankrijk en Duitsland. Die logica omdraaien en een kleine regio bombarderen tot het middelpunt van het universum, gaat radicaal in tegen die trend naar schaalvergroting.

Europeanisering
Die Europeanisering wordt vaak beschouwd als een bedreiging voor de democratie. Maar de democratie vormt juist een basiswaarde van de Europese Unie, en het is een ingangsvoorwaarde om lid te mogen worden van de club. Ik ben er heel sterk van overtuigd dat bondskanselier Merkel verkeerde beslissingen neemt, maar men kan niet ontkennen dat ze op een democratische manier verkozen werd in de grootste democratie van Europa.

Maar zelfs met alle bedenkingen bij het Duitse en Europese beleid: er is voor ons geen alternatief. Als sinds het verdrag van Verdun in het jaar 843 vormt de Schelde de grens tussen de Duitse en de Franse invloedssfeer en dat is sindsdien eigenlijk niet meer veranderd. Die grenspositie betekent nu echter ook onze sterkte in Europa, en die troef kunnen we de komende decennia verder uitspelen. Dat is het echte drama van de lange politieke crisis die we hebben meegemaakt: we hebben een eerstgeboorterecht binnen Europa, maar we zijn hard bezig dat aan het verkwanselen voor de onzekere beloning van een bord zwart-gele linzen.

Voorspellingen zijn natuurlijk altijd moeilijk. Maar ook nu al weten we dat 2012 het jaar van Europa zal worden. De Unie zal van crisis tot crisis sukkelen en het zal geen fraai spektakel zijn. De geboorte van een nieuwe politieke orde kan blijkbaar moeilijk keurig geregisseerd worden. Af en toe wordt er wel gedreigd met het uit de Unie of de Eurozone stappen, maar de werkelijkheid is dat niemand bereid is de kostprijs daarvoor te betalen. De euro viert morgen zijn tiende verjaardag, en de munt zal nog wel een tijdje van de ene storm in de andere terecht komen. Maar een weg terug naar provincialistische bekrompenheid biedt niet het minste soelaas.