Het was zondag precies twintig jaar geleden dat de Sovjet-Unie uiteenviel. Veel reden tot feesten was er echter niet. In Moskou en een resem andere Russische steden trokken tienduizenden betogers de straat op.

Het protest is ongezien en komt er na de parlementsverkiezingen die eerder deze maand werden gewonnen door Verenigd Rusland, de partij van president Dmitri Medvedev en premier Vladimir Poetin. Een overwinning die volledig werd overschaduwd door hardnekkige geruchten over verkiezingsfraude.

Poetin is, sinds hij in 1999 Boris Jeltsin opvolgde, de absolute sterke man van Rusland. Hij slaagde er na jaren van schaamte en internationale marginalisering weer in een stuk fierheid te brengen in zijn land. Het prijskaartje daarvoor was echter hoog. Justitie, het maatschappelijke middenveld en de media zijn er enkel om de macht van de staat te ondersteunen, niet om die te controleren of in te perken.

De bevolking bleef daar lange tijd merkwaardig apathisch onder. Maar dat is stilaan aan het omslaan. Een steeds groter deel van de Russische middenklasse lijkt het wel gehad te hebben met het Poetinregime.

In zijn laatste toespraak als president kondigde Medvedev, die opnieuw wordt opgevolgd door Poetin, enkele dagen geleden politieke veranderingen aan. Familieleden van toppolitici en topambtenaren zouden niet langer aanspraak kunnen maken op lucratieve postjes, gouverneurs worden voortaan rechtstreeks verkozen en er zou zelfs een onafhankelijke openbare tv-zender komen.

De zoveelste belofte dat het land democratischer zal worden, maakt geen indruk meer op de Russen die dit weekend uitgerekend op de Moskouse Sacharovlaan verzamelden. Andrej Sacharov was de Russiche atoomgeleerde die een voorvechter werd van democratische hervormingen en mensenrechten. Het was onder meer door acties van dissidenten als Sacharov dat de Sovjet-Unie uiteindelijk aan het wankelen ging.

Ook Michail Gorbatsjov, de laatste regeringsleider van de Sovjet-Unie, heeft zich ondertussen bij het protest aangesloten. Vijf jaar geleden merkte hij nog op dat Poetin nooit de grens had overschreden waardoor het Russische systeem opnieuw een autoritair regime zou worden.

Vandaag is het onmogelijk om naast die autoritaire trekken te kijken. Niemand weet of deze beweging definitief de wind in de zeilen heeft en ze de basis kan vormen voor politieke hervormingen.

Want dat is wat de betogers willen. Geen revolutie zoals de Arabische lente. Wel een Russische winter die tot een normale democratie leidt. Die evolutie kan misschien vertraagd worden, maar valt niet tegen te houden.

Het is als met tandpasta. Eens ze uit de tube is, gaat ze er niet terug in.

Steven Samyn
Chef politiek