Gynaecologen doen wat ze kunnen, maar certificaten van garantie op perfect gezonde kinderen horen daar niet bij, stelt Johan Van Wiemeersch. Van Wiemeersch, gynaecoloog in het Antwerpse Sint-Augustinusziekenhuis, is woordvoerder bij VVOG en voorzitter van de Belgische Vereniging voor Gynaecologen en Verloskundigen.

Op enkele maanden tijd ben ik gevraagd om te zetelen in een college van deskundigen voor twee nieuwe rechtszaken waarbij een patiënte haar gynaecoloog aanklaagt voor het zogenoemd "missen van een prenatale diagnose van aangeboren afwijking". In het eerste geval gaat het om een hartafwijking, in het tweede geval om een gelaatsmalformatie. Het is zeker niet de bedoeling om dieper in te gaan op de concrete casussen.

De reden van dit opiniestuk is vooreerst om te melden dat er een spectaculaire toename is van gevallen waarbij in een spontane reflex naar de rechtbank wordt gestapt als blijkt dat een kind geboren wordt met een afwijking die ofwel niet werd vastgesteld tijdens de zwangerschap, ofwel te laat gerapporteerd zoals in het geval van de uitspraak van deze week. De vraag kan terecht worden gesteld: is de heksenjacht tegen de prenatale diagnose geopend ?

Ons land beschikt over een van de best georganiseerde, betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle prenatale en verloskundige zorg ter wereld. Uitstekend opgeleide artsen, degelijk uitgeruste klinieken en poliklinieken, de meest geavanceerde technische apparatuur en de continue beschikbaarheid vormen de vele troeven. Elke zwangere kan een beroep doen op zowel klinische, biochemische, echografische en indien nodig genetische ondersteuning. De gynaecologen en het team van vroedvrouwen en verpleegkundigen staan dag en nacht paraat om deze hoogstaande zorgverlening te verschaffen. Wat de prenatale diagnose echter niet kan en ook nooit zal kunnen, is het afgeven van een 'certificaat van garantie' op een perfect normaal gezond kind. Dat is onmogelijk en het is hoog tijd dat alle toekomstige ouders dat beseffen. Er zullen steeds afwijkingen, kleine maar ook soms grote, door de mazen van het prenataal net glippen, die niet of te laat worden vastgesteld.

Het is nu eenmaal een feit dat onder alle vrije beroepen de geneesheer op zich het meest blootstaat aan gerechtelijke vervolging bij de uitoefening van zijn/haar beroep. De reden is dat van de geneesheer verwacht wordt dat hij/zij vrijwel foutloos presteert. Dat missen menselijk is en een beoordelingsfout maken nu eenmaal behoort tot de mogelijkheden is geen boodschap voor de patiënte die schade ondervindt. Een voetbalspits die de helft van de hem aangeboden kansen omzet in een doelpunt is een wereldvoetballer, een weerman wiens voorspellingen voor driekwart uitkomen, levert een uitstekend weerbericht, maar geneeskunde dient onfeilbaar te zijn.

De gynaecologen en verloskundigen die dagelijks met de opvolging van zwangerschappen begaan zijn en de prenatale onderzoeken uitvoeren, hebben enorm begrip voor het leed dat veroorzaakt wordt wanneer een kind onverwacht met een afwijking wordt geboren. Het is een grote schok voor de ouders, de familie, maar ook voor de dokter. Ik wens enkel duidelijk te maken aan de goegemeente dat het onmogelijke niet mag worden verwacht. Inspanningsverbintenis, ja. Resultaatsverbintenis, neen! We zijn vandaag, en door de opleiding en door de apparatuur en door de steeds groter wordende ervaring meer en meer in staat om afwijkingen op te sporen. Wanneer dat echter in de zeldzame gevallen niet is gebeurd, dient de reflex te worden onderbroken om zich onmiddellijk tot een rechtbank te richten, schadevergoedingen te eisen en een juridisch steekspel in gang te steken waar niemand beter van wordt. Wat absoluut niet gewenst is in het belang van de patiënte, is de verregaande ontwikkeling naar een defensieve geneeskunde waarbij de arts en het prenataal team zich in het nauw gedreven voelen, voor elk onderzoek informed consent-documenten overhandigen en waarbij, uit schrik voor claims, de artsen zich meer en meer gaan indekken. Laat het doemscenario waarbij jonge beloftevolle artsen afhaken en de zwangerschapsbegeleiding en prenatale diagnose vaarwel zeggen uit schrik voor vervolging, nooit de realiteit worden.

Er dient in de toekomst nog meer dan vandaag het geval is, veel aandacht te worden besteed aan communicatie met de patiënt(e) en haar/zijn omgeving. Het verstrekken van info over de beperkingen van diagnostische tests en de gevolgen hiervan dienen nog duidelijker in de verf te worden gezet. Er dient te worden benadrukt dat schade niet ipso facto gelijk is aan fout. Deze stelling ligt in principe aan de basis van de recente wet op de foutloze aansprakelijkheid van 2010, die wacht op uitvoeringsbesluiten en toch veel soelaas zal bieden.

Het feit dat op korte tijd verschillende nieuwe juridische dossiers het daglicht zien, betekent niet dat de kwaliteit van de prenatale diagnose achteruitgaat, wel integendeel, maar dat bij meer en meer niet voorspelde afwijkingen de weg naar de rechtbank wordt ingeslagen.

Communicatie met de patiënt vormt het sleutelbegrip in de preventie. Een geneeskunde zonder claims is een utopie, één met minder claims is haalbaar.