De Congolese verkiezingen zijn ook in België een hot issue. Dagenlang betoogden (Belgische) Congolezen in ons land. Nadia Nsayi verklaart het protest van de Congolese diaspora en hun verrassende steun voor de N-VA. Nsayi is Congospecialiste bij Broederlijk Delen en Pax Christi Vlaanderen.

De nationale kiescommissie en het Hooggerechtshof riepen Joseph Kabila uit tot overwinnaar van de presidentsverkiezingen van eind november. Deze week legde hij de eed af. Sinds de bekendmaking van de resultaten betogen Congolezen wereldwijd. Ze uiten hun verontwaardiging over de recente verkiezingsfraude en de mensenrechtenschendingen in hun land van herkomst. Tevens klagen ze de terughoudende reactie van de internationale gemeenschap op de gebeurtenissen aan. Ook in België komt nu al dagenlang een groep (Belgische) Congolezen op straat. Wie zijn deze betogers eigenlijk?

Ze zijn jong, oud, hoog- en laagopgeleid. Sommigen zijn hier geboren, anderen zijn Congo ontvlucht. Ondanks hun Belgische nationaliteit of hun jarenlang verblijf in België zijn ze nog erg betrokken bij wat er zich afspeelt in Congo. Niet in het minst omdat hun familieleden en vrienden er vaak nog in moeilijke omstandigheden wonen.

De betogers aanvaarden de overwinning van Joseph Kabila niet. Ze zijn opposanten van het regime in Kinshasa. Een groot deel steunt de oppositieleider Étienne Tshisekedi, die tweede eindigde. De betogers verwijten de Belgische regering, en vooral Franstalige politici, onvoldoende kritisch te zijn en zelfs Kabila te steunen. In de betogingen zien we Vlaamse Leeuwenvlaggen en afbeeldingen van Bart De Wever. Vanwaar komt die sympathie voor N-VA?

Bij de komst van de (Franstalige) liberaal Louis Michel (MR) op Buitenlandse Zaken in 1999 en later in de Europese Commissie kreeg Congo opnieuw een belangrijke plaats op de politieke agenda. Vader Michel gebruikte de Belgische Congo-expertise om voluit te wegen op het dossier. Maar zijn beleid maakte hem ook tot vijand van vele Congolezen. Tot op de dag van vandaag zijn velen onder hen ervan overtuigd dat de Belgische diplomatie Kabila mee aan de macht heeft geholpen en hem sindsdien in het zadel houdt. Franstalige ministers die banden hadden met Congo (André Flahaut, Armand Dedecker, zoon Charles Michel) worden eveneens bestempeld als 'vrienden van Kabila' door de goede contacten die ze met Kinshasa onderhielden, en sommigen nog onderhouden.

In 2004 zorgde Karel De Gucht (Open Vld) voor een stijlbreuk: hij uitte meermaals felle kritiek op de Congolese machthebbers. Kinshasa verweet hem een 'postkoloniale houding' en ook in België oogstte De Gucht hierdoor veel kritiek. Maar in de Congolese diaspora kon hij op veel sympathie rekenen. Wie kritiek heeft op het regime in Kinshasa wordt door Congolese opposanten namelijk als vriend beschouwd. De Guchts opvolger Steven Vanackere (CD&V) kon het dan weer niet waarmaken voor hen. Zijn onderonsje met president Kabila in Lubumbashi begin 2010 en zijn 'lakse' houding werden hem kwalijk genomen. Hoewel de betogers de beslissing van de kersverse minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders (MR) om Kabila's eedaflegging niet bij te wonen toejuichen, betwijfelen ze of de politicus de richting van het Belgische Congobeleid positief zal wijzigen.

Met de gemeenteraadsverkiezingen in het vooruitzicht, is de campagne in de Belgisch-Congolese milieus al op gang gekomen. Belgische Congolezen laten hun partijkeuze onder meer bepalen door de houding van een partij(lid) ten aanzien van de gang van zaken in Congo. Zoals bij vorige verkiezingen hoor je nu al stemmen die oproepen om niet meer te kiezen voor Franstalige traditionele partijen, omdat zij in vergelijking met de Nederlandstalige, te vriendelijk zijn voor het regime in Kinshasa.

Aan Vlaamse kant zijn Open Vld sinds het vertrek van De Gucht op Buitenlandse Zaken en CD&V wegens het beleid van Vanackere niet echt een optie. Over de positie van de socialisten en groenen in het Congodossier is weinig geweten. Wanneer Congolezen oproepen om op N-VA te stemmen is dat niet om ideologische redenen of wegens de Congostandpunten van de Vlaamse nationalisten. Bestaan die wel? Het is veeleer een proteststem. Een manier om hun grieven kenbaar te maken tegen het Belgische establishment en het Congobeleid van de Franstaligen en, in mindere mate, de Nederlandstalige traditionele partijen.

Het is duidelijk dat een groot deel van de (Belgische) Congolezen in ons land gefrustreerd is door de uitkomst van de verkiezingen in Congo. Frustratie leidt tot contestatie. We zagen hoe een groep amokmakers de vreedzame betogingen deed uitmonden in gewelddadige rellen. Maar dat betekent nog niet dat alle Congolese betogers relschoppers zijn.

De Belgische autoriteiten moeten uiteraard het geweld afkeuren en de betogingen beter omkaderen. Daarnaast moeten ze aandacht hebben voor de boodschappen van de betogers door in dialoog te treden met de vertegenwoordigers van de Congolese gemeenschap.

Ten slotte moet onze regering een proactief Congobeleid uitwerken dat de kloof dicht tussen wat ze schrijft in het regeerakkoord, wat ze zegt in het officiële discours en wat ze uiteindelijk in Congo doet.