Yves Desmet over 7 kilo verdwenen heroïne en de rechtsstaat. Meer rechtsmiddelen voor speurders, meer onderzoekstechnieken, alles om de boze criminelen aan te pakken en de brave burger gerust te stellen. Maar wat als dat ten koste van de rechtsstaat gaat? Desmet is politiek commentator van De Morgen.

Een rechtsstaat hangt aan elkaar van checks and balances. Het recht van de gemeenschap om criminaliteit op te sporen en te bestraffen, het recht van de burger op een eerlijk en tegensprekelijk proces en het vermoeden van onschuld. Het afgelopen decennium is de macht van de overheid en haar politiediensten steeds mondjesmaat toegenomen. Met als rechtvaardiging de strijd tegen een steeds internationaler en professioneler misdaadmilieu, is aan speurders en onderzoeksrechters een arsenaal nieuwe middelen gegeven: de zogenaamde bijzondere opsporingsmethodes (BOM). Maar de zaak die gisteren voor het hof van beroep in Gent werd behandeld, toont aan tot wat het ongecontroleerd gebruik van deze methodes kan leiden: een politiestaat waarin criminele drugstrafieken georganiseerd worden door de politie zelf, en waar kilo's heroïne kunnen verdwijnen zonder dat zelfs iemand de moeite neemt om daarover een proces-verbaal op te stellen, laat staan er een onderzoek over op te starten.

Wie het verhaal er op naleest, valt van de ene verbazing in de andere. Politie en magistratuur blijken bewust maandenlange vooronderzoeken en infiltratie-operaties verborgen te hebben gehouden voor de oordelende rechtbank. Sterker nog, ze gebruikten valse pv's om dit te kunnen doen, en nemen zo een loopje met alle wettelijke bepalingen inzake de bijzondere opsporingsmethodes. In deze affaire kon 7 kilo heroïne spoorloos verdwijnen, zonder dat de betrokken speurders of magistraten hiervan zelfs maar melding maken in een pv, laat staan dat ze er een onderzoek naar instellen. In deze zaak zijn mensen maandenlang onterecht in voorhechtenis gezet na de inbeslagname van drugs die meer dan waarschijnlijk door politie-informanten zelf zijn geplaatst. Het leest als een slecht scenario voor een Amerikaanse B-film over losgeslagen agenten die het recht in eigen hand nemen.

Dat zeggen wij niet, dat zeggen de rechters van de correctionele rechtbank van Gent, die in eerste aanleg dit hele politieonderzoek naar de prullenmand hebben verwezen. Zelden zo'n striemend vonnis gelezen. De rechters zeggen letterlijk dat de speurders gebruik hebben gemaakt van de BOM-methodes zonder machtiging van een magistraat. Dat ze al hun acties bewust en onwettelijk verborgen hebben willen houden voor de rechtbank en de verdediging, en er zelfs niet voor teruggeschrokken zijn hiervoor een vals pv op te stellen. "De rechtbank is hierdoor met verstomming geslagen", luidt het letterlijk. Verder gaat het over een dossier "dat bol staat van de onregelmatigheden" en "dat het er alle schijn van heeft dat in deze zaak valse verklaringen werden afgelegd en er bewust een doofpotoperatie werd georganiseerd". Zodat, besluit de rechtbank "de fundamenten van het strafonderzoek onherstelbaar beschadigd zijn".

Speurders als cowboys
Enerzijds moet je blij zijn dat er nog onafhankelijke zetelende rechters te vinden zijn die zo'n vonnissen durven uitspreken, en de basisprincipes van de rechtsstaat verdedigen tegen als cowboys optredende speurders. Anderzijds is het een schande dat deze speurders ongemoeid werden gelaten door de magistraten die geacht werden toestemming te geven voor deze acties. En is het een dubbele schande dat tot op de dag van vandaag geen enkel onderzoek werd gevoerd, zelfs geen enkele bewarende maatregel werd genomen tegen deze mensen.

Een Gentse politiecommissaris die wat te dronken in het openbaar verschijnt, betaalt dat met zijn job, en niet eens onterecht. Met agenten die boven en buiten de wet optreden, die bij herhaling negeren en overtreden, die 7 kilo heroïne 'verliezen', gebeurt er absoluut niets, integendeel, men weert zich als een duivel in een wijwatervat om de zaak te minimaliseren en toe te dekken, uit vrees voor negatieve publiciteit.

Strafpleiters krijgen vaak de kritiek dat ze te veel op de procedures spelen, en niet op de grond van de zaak. Als dit voorval iets bewijst, dan wel dat de procedures zelf de wezenlijke inhoud van een zaak kunnen zijn. Want als die procedures zo brutaal met voeten worden getreden als hier, dan onderscheidt niets ons nog van een politiestaat, waarin speurders met alle mogelijke en dus ook volkomen onwettelijke middelen, iedereen kunnen pakken die ze in het vizier nemen. Dat is een veel bangelijker vaststelling dan de mogelijkheid dat een crimineel de dans ontspringt omwille van een procedurefout.