Het Nederlandse rapport-Deetman concludeert dat seksueel misbruik vorige eeuw op veel grotere schaal had plaatsgevonden dan gedacht en dat de leiding van de katholieke kerk daarvan op de hoogte moet zijn geweest. De conclusies gelden volgens Rik Devillé ook voor België. Devillé is priester op rust en stichter van de Werkgroep Mensenrechten in de Kerk.

Dat het zo simpel was, had ik niet vermoed. Al twintig jaar klagen we als Werkgroep Mensenrechten in de Kerk het schuldig verzuim aan van bisschoppen en oversten in hun omgaan met klachten van slachtoffers van seksueel misbruik. In de wandelgangen tijdens de voorstelling in het Belgisch parlement afgelopen week zei iemand me: "Nu hoor je het hier toch duidelijk. Ze zeggen het zelf. De bisschoppen erkennen hun schuldig verzuim." Zou het eindelijk zover zijn?

Na een paar dagen bestuderen én na het beluisteren van de besluiten van de commissie Deetman, die een vergelijkbaar onderzoek uitvoerde in Nederland, is maar één besluit mogelijk: de bisschoppen wisten al van het misbruik nog voor wij hen daarop vanaf de jaren 90 aanspraken. Zij ontkenden toen en de meeste oversten zijn dat blijven doen tot in de parlementaire commissie vorig jaar toe. Van hun bewering blijft evenwel niets meer overeind. De commissie-Deetman heeft in de archieven documenten uit de jaren 50 gevonden waaruit blijkt dat Nederlandse oversten en bisschoppen op de hoogte waren. Maar dat betekent meteen dat de kerlijke hiërarchie in alle landen op de hoogte was, want zowel wat bisschoppen als oversten van congregaties betreft zijn deze besluiten genomen door de paus of door de generale overste van die congregatie. Het omgekeerde geldt ook: er is geen enkele richtlijn door eender welke plaatselijke bisschop uitgevaardigd die niet door Rome is gekend en erkend. Dat zegt het kerkelijk wetboek al meer dan een eeuw. Dat leert ook de praktijk.

Zowel uit de besluiten van de Belgische als de Nederlandse commissie blijkt dus dat de oversten al die jaren vooral begaan waren met het veiligstellen van het eigen imago. Wanneer de zaak niet binnenskamers kon worden gehouden, werd in de eerste plaats uitgekeken hoe een dader zo snel mogelijk uit beeld kon verdwijnen. Met slachtoffers werd geen rekening gehouden.

Onvoltooid verleden tijd
Nu het niet meer anders kan, proberen bisschoppen en oversten uit de put der vernedering te kruipen. Als slachtoffergroep willen wij hen daarin waarderen. Toch nemen we het niet dat de huidige gezagdragers in de kerk blijven beweren dat het enkel gaat over schuldig verzuim in het verleden. Ontkennend of ontwijkend gedrag blijft bij veel kerkelijke gezagdragers bestaan. Zolang niet alle slachtoffers beluisterd zijn en vooral in hun eer hersteld zijn, en oversten weet hebben van misbruik maar niets tegen de dader ondernemen, is het institutioneel schuldig verzuim niet de wereld uit.

Voor hoeveel slachtoffers het arbitragehof straks soelaas kan bieden, zal moeten blijken, maar in Nederland maakt de commissie-Deetman gewag van 10.000 tot 20.000 slachtoffers en een duizendtal dossiers die in aanmerking komen voor schadeloosstelling. Dat wat het verleden betreft. Voor de situatie anno 2011 komen zowel Belgische als de Nederlandse slachtofferverenigingen tot eenzelfde besluit. Onze ontmoetingen en gesprekken met bisschoppen en oversten blijven in 95 procent van de gevallen ondermaats. De overige 5 procent biedt enige hoop. Bisschop De Kesel en bisschop Bonny maken bijvoorbeeld écht tijd voor slachtoffers. Een van hen treft zelfs maatregelen ter voorkoming van nog meer ellende.

Ook al zijn er bisschoppen die meteen optreden als ze van misbruikpraktijken horen in hun diocees, de meerderheid van hen doet dit niet. Geen enkel teken in die zin wordt door die laatsten aan de slachtoffers gegeven. Hopen ze tot deze storm ook weer overwaait? De slachtoffers blijven met hun onverwerkt trauma uit het verleden nog steeds verweesd achter. De imagoschade aan de kerk wordt hierdoor niet kleiner, en hoop op herstel voor de slachtoffers niet groter. Als bemiddeling niet helpt kan enkel maar de rechtspraak voor duidelijkheid zorgen. Het zijn uiteindelijk niet de slachtoffers die de oversten, paus en bisschoppen voor de rechter slepen. Nee, dat doen deze bisschoppen zichzelf aan als ze koppig volharden in het vasthouden aan het aloude onschendbare imago.

Als de kerk denkt dat ze nu eindelijk opnieuw kan beginnen, zoals Mark Van de Voorde zaterdag 17/12 in deze krant beweerde, dan is het daar voor de duizenden slachtoffers die nu al decennia lang wachten op erkenning nog even te vroeg voor.