dm column Topeconomen Paul De Grauwe en Koen Schoors wisselen elkaar af en schrijven over mens, wereld en economie.

De uitslag van de Russische verkiezingen was voor voormalig en wellicht toekomstig president Poetin allicht een verrassing. Het grootste gevaar van te weinig persvrijheid is dat de autocraat uiteindelijk zelf niet meer weet wat er bij de bevolking leeft. Let wel, tijdens zijn regeerperiode als president is Poetin echt en misschien zelfs terecht populair geweest bij de Russische bevolking. Onder Jeltsin was Rusland democratischer maar vooral ook veel chaotischer. Ondanks zijn ongetwijfeld goede bedoelingen was Jeltsin op het eind een zieke, zwakke en te vaak dronken president die danste naar de pijpen van een kleine club rijke en almachtige oligarchen. Onder het presidentschap van Poetin werden de economische en politieke stabiliteit verzekerd, het nationale eergevoel hersteld en de politieke dominantie van de oligarchen afgebouwd. Het economische management van de overheid verbeterde drastisch en Rusland maakte een sterke groei mee, zowel gedreven door een hogere olieprijs als door echte economische verbeteringen. De kost van dit alles was een sterke centralisatie van de macht in de handen van Poetin en zijn getrouwen. De vrijheid van de nationale televisie werd geleidelijk ingeperkt, en ook de vrijheid van de geschreven pers kwam langzaam in het gedrang. Het merendeel van de Russische bevolking vond het allemaal best, zolang de welvaart bleef stijgen en wat dat betreft deed Poetin het de eerste acht jaar helemaal zo slecht niet.

Ondertussen verlangen veel jonge en ondernemende Russen meer dan stabiliteit. Ze hebben een goed stuk van de wereld gezien. Ze verwachten dynamiek, vooruitgang, openheid en transparantie. Ze verwachten een overheid die haar burgers probeert te dienen in plaats van ze te alleen te bekijken als een bron van potentiële en semilegale inkomsten. Ze kijken met afgrijzen naar de om zich heen grijpende corruptie en bureaucratie. Toch was er nog steeds de sluimerende hoop op verandering toen Medvedev het overnam van Poetin en in elk geval de juiste geluiden liet horen voor wat betreft de strijd tegen de corruptie en de overmatige bureaucratie. Het vertrouwen in Poetin kreeg een flinke deuk door de financiële crisis van 2008, die de financiële afhankelijkheid van Rusland opnieuw in de verf zette, en door de afschuwelijke bosbranden van de zomer van 2010. De hoop op verandering werd definitief de bodem ingeslagen toen Poetin en Medvedev in de aanloop naar de parlementsverkiezingen van december 2011 aankondigden dat ze gewoon van plaats zouden wisselen bij de presidentsverkiezingen van de lente van 2012. Dat was voor veel jonge Russen de stap te ver, het kantelpunt om niet langer voor Verenigd Rusland, de partij van Poetin, te stemmen.

Dat is de reden waarom de peilingen voor Verenigd Rusland zo dramatisch waren. Alleen door geknoei kon de partij haar meerderheid vrijwaren, maar dat bleek algauw een boemerang. Op websites en in de blogsfeer dook overvloedig bewijs op dat er fraude in het spel was. Op internet circuleren analyses die aantonen dat onwaarschijnlijk veel arrondissementen een opkomst hadden van exact 100, 90 of 80 procent, en dat net in die arrondissementen Verenigd Rusland erg hoge scores haalde. Dichterbij een statistisch bewijs van geknoei met uitslagen kun je niet komen. En de Russen zijn wiskundig gezien nu eenmaal echte keien. Jonge goed opgeleide Russen hebben het dus door. Ze vinden het beledigend voor hun intelligentie dat de fraude zo opzichtig gebeurde en zijn boos en cynisch over hun leiders. Dat verklaart het onverwachte en, naar Russische normen, massale straatprotest.

Ondanks het geknoei is Verenigd Rusland haar gekwalificeerde meerderheid kwijt. De grondwet kan dus niet meer door één partij gewijzigd worden en dat betekent een enorme democratische vooruitgang. Daarnaast is Verenigd Rusland ook de meerderheid kwijt in tal van regionale parlementen. Dit betekent dat de lokale machthebbers niet langer zomaar door Moskou aan de regio's kunnen opgedrongen worden. Poetin zal dus meer rekening moeten houden met andere meningen, zowel federaal als in de regio's. Bovendien zal de toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie de macht van de Russische machthebbers om her en der cadeautjes uit te delen sterk beperken. Staatssteun, landbouwsubsidies en protectionistische maatregelen moeten worden afgebouwd. Buitenlandse handelspartners en investeerders worden beter beschermd tegen het nog steeds schrijnende misbruik door de douane. Eigendomsrechten van buitenlandse investeerders worden beter beschermd tegen concurrenten en overheden. Uiteindelijk zal dit alles leiden tot een opener, democratischer en competitiever Rusland waarvan de economische welvaart minder afhangt van de olieprijs en meer van de investeringen en de productie. De vraag is hoelang en hoe hard de huidige heersende klasse zal proberen deze evolutie af te remmen. Het worden interessante presidentsverkiezingen.