Mark Van de Voorde, onafhankelijk publicist en gewezen raadgever van de Belgische politici Herman Van Rompuy, Yves Leterme en Steven Vanackere, ziet de Belgische bisschoppen tot inkeer komen. "De bisschoppen tasten diep in de geldbeugel voor het kindermisbruik in kerkelijke kringen. Maar voor sommigen zal het nooit genoeg zijn", schrijft hij.

Het zal nooit voldoende zijn voor sommigen. Er zijn altijd mensen die vinden dat ze niet genoeg gekregen hebben van waar ze recht op hebben: erkenning, medeleven, troost, liefde, geld. Blijkbaar is dat ook zo voor schuldbekentenis en herstel. Tenminste als ik het opiniestuk lees dat Roel Verschueren gisteren (DM 16/12) publiceerde in deze krant. Een "pr-show" noemt Verschueren de verklaring van de bisschoppen om hun volle medewerking te verlenen aan de arbitrage voor financiële afhandeling van het kindermisbruik. Het zal dus voor sommigen nooit genoeg zijn.

De bisschoppen tasten nochtans diep in de geldbeugel voor het kindermisbruik in kerkelijke kringen. Ook voor het misbruik uit een ver verleden, zelfs als de dader is overleden, en in bepaalde gevallen voor de erfgenamen van het slachtoffer. De kerk is bereid om haar morele verantwoordelijkheid te verzilveren voor zaken die juridisch gezien verjaard zijn en dus via een gerechtelijke procedure geen tegemoetkoming kunnen verwachten.

De bisschoppen zijn akkoord gegaan met wat zij "billijke tarieven" noemen, die de bijzondere parlementaire commissie heeft opgesteld. Ze schikken zich bovendien naar de uitspraken van de nog op te richten onafhankelijke arbitragecommissie. Voor slachtoffers die niet naar de arbitragecommissie wensen te stappen, willen de bisschoppen ook rechtstreeks aanspreekbaar blijven om tot een financieel vergelijk te komen.

Wat het hun allemaal kan kosten, daar hebben de bisschoppen geen idee van. Ze hebben ten andere geen maxima geëist. Ze zullen hun afspraken nakomen, zei bisschop Bonny van Antwerpen. Of de kerk zichzelf hiermee tot de bedelstaf veroordeelt, dat zien ze dan wel (maar bedelen bij de gelovigen om de slachtoffers te vergoeden zullen ze niet doen). Die unieke regeling is riskant, maar is tevens een verhaal dat de kerk misschien armlastig zal maken, maar ook nieuw.

Het is niet uit te sluiten dat nepdossiers terechtkomen bij de arbitragecommissie en dat profiteurs met gefingeerde verhalen een slaatje willen slaan uit de commotie. Immers, de bewijslast in hoofde van de slachtoffers is minimaal. Harde bewijzen moeten niet op tafel worden gelegd. Twijfelen aan de geloofwaardigheid van een slachtoffer is ten andere een heikele kwestie.

Naïef
Zijn de bisschoppen naïef? Wellicht wel, maar met een naïviteit die een tweede naïviteit is. De kerk gaat diep door de knieën voor de blinde vlek van het verleden. Het gewetensonderzoek van de kerk heeft hiermee haar moment van inkeer en verzoening bereikt. Of de samenleving dat zal aanvaarden, is een open vraag. Alvast Roel Verschueren niet.

Van deze vraag hebben de bisschoppen alvast het antwoord niet afgewacht. En ze talen er ook niet naar. In de christelijke traditie zijn schuldbekentenis en bekering immers niet afhankelijk van de aanvaarding en de vergeving door de anderen (deze zijn een surplus dat je niet eisen kunt).

Of hiermee definitief een einde komt aan de ridiculisering van het christelijke geloof, de hetze tegen de kerk en de verdachtmaking van clerici en geëngageerde leken is niet te verwachten. Het misbruikschandaal was, naast de gruwel van een verleden, immers ook de trigger voor de projectielen van de reeds lang bestaande rancune in een samenleving die uit normverschuiving en wegens identiteitsverval wil afrekenen met de christelijke cultuur die haar die unieke westerse mensvisie van individuele vrijheid en sociale verantwoordelijkheid had bezorgd en die dus een morele luis is in de pels van het egoïsme.

In recente interviews in Vlaamse kranten maakten verschillende geïnterviewden, gevraagd naar het waarom van hun engagement of werkijver, hun beklag over het feit dat ze last hebben van "het christelijke schuldbesef". Verondersteld: als ze van die christelijke erfenis bevrijd waren, zouden ze veel comfortabeler kunnen leven, egoïstischer wel te verstaan. Dat is geen toeval meer.

Het is ook daarvoor belangrijk dat de kerk getuige wil zijn van deemoedigheid, zondebesef en verzoening, en hiervoor wil opdraaien. Precies omdat het plaatsgrijpt in een westerse samenleving op de dool. Een samenleving die, weglopend van het christelijke verhaal, er steeds meer een wordt waarin mensen pas geslaagd heten als ze macht over anderen hebben. Een samenleving waarin solidaire verbondenheid is vervangen door netwerken die alleen de eigen carrière moeten dienen.

Ook belangrijk is dat de conclusies van het kerkelijke gewetensonderzoek een voorbeeld kunnen zijn voor die andere sectoren van de samenleving waarin pedofilie vandaag veel voorkomt, onder andere de sportwereld. Nog steeds sluiten daar de rangen in stilzwijgen en ontkenning, ondanks de studies die erover zijn gemaakt. Laten we hopen dat ook die sectoren bereid zijn tot dezelfde kniebuiging.

Het belangrijkste echter is dat de kerk nieuw kan beginnen, zelfs als (een deel van) de samenleving haar de vergeving niet gunt. En als de kerk door haar bereidheid in de armoede terechtkomt, dan staat ze terug bij de aanvang van de christelijke boodschap. Met Kerstmis in het vooruitzicht, weten we dat het hele christelijke verhaal begon in een povere stal, waar alleen de uitgestotenen (de herders) kwamen.