Wie jarenlang thuis zorgtaken op zich nam, riskeert later een onvolwaardig pensioen te krijgen. Danny Pieters wil dat verhelpen. N-VA-senator Pieters is professor socialezekerheidsrecht aan de Katholieke Universiteit Leuven.

Jos Bouveroux is geraakt door de arme, vaak alleenstaande gepensioneerden die hij in de Lidl aantreft (DM 7/12). Zijn bekommernis is terecht, maar zijn voorstel om de laagste pensioenen van alleenstaanden op te trekken met een derde is wellicht niet de juiste oplossing.

Het armoedeprobleem concentreert zich op de groep van de alleenstaande gepensioneerden, en dan vooral de vrouwen, zo blijkt uit onderzoek. Waarom zijn de pensioenen van deze mensen zo laag? Lage pensioenen zijn vaak het gevolg van een vroegtijdig overleden partner, een echtscheiding of, wellicht nog het vaakst, onvolledige loopbanen doordat men thuisbleef om te zorgen voor de kinderen of zieke of oude familieleden. En ja, deze zorgtaak wordt doorgaans door de vrouwen opgenomen, ook in tijden van emancipatie.

Als man en vrouw met mekaar trouwen en tot op pensioenleeftijd bij mekaar blijven, is er doorgaans geen probleem. Anders zit het wanneer het koppel uit mekaar gaat. Wie jarenlang zorgtaken thuis op zich nam, riskeert dan de rekening van een zeer onvolwaardig pensioen gepresenteerd te krijgen. Moet dit opgelost worden door (te verhogen) minimumpensioenen? Zeker niet voor de toekomst. Een minimumpensioen heeft immers uit de aard van de zaak altijd een minimaal karakter en zal de betrokkenen, zeg maar veel alleenstaande vrouwen, altijd op de rand van de armoede houden. Hier blijkt dat een sociale zekerheid die zich uitsluitend op armoedebestrijding richt, algauw verwordt tot een arme sociale zekerheid.

Pensioenrechten splitten
Wij staan een andere benadering voor, die meer recht doet aan de inzet van beide partners buiten én binnen het gezin en die niet de nadelen heeft van de 'moeder aan de haard'-premies die sommigen voorstaan. Deze oplossing is de 'splitting' van de opgebouwde pensioenrechten. Hoe ons toekomstig pensioenstelsel er ook zal uitzien, de kern van deze splitting blijft dezelfde: laten we binnen het huwelijk of de wettelijke samenwoning, uitgaan van een opbouw van persoonlijke rechten op ouderdomspensioen door beide partners, en wel voor de helft van het samengetelde arbeidsinkomen van beiden. Stel dat een partner 3.000 euro per maand verdient en de ander, die slechts deeltijds buitenhuis werkt, 1.000 euro, dan zouden we ervan uitgaan dat voor de opbouw van pensioenrechten elk van beiden een inkomen heeft van 2.000 euro. Het resultaat van een dergelijke ingreep zou zijn dat nagenoeg alle mensen een eigen pensioenrecht zouden kunnen opbouwen, immers, ze hebben toch ook ergens van moeten leven in hun actieve leven.

Uiteraard moeten dan nog oplossingen gevonden worden voor mensen die tijdelijk of minder tijdelijk geen inkomen uit werk hebben omwille van ziekte of werkloosheid. Maar dat kan en wordt nu ook al opgevangen door technieken als de 'gelijkgestelde perioden', wat ons betreft met corresponderende bijdragebetaling. Uiteraard is er nog de Inkomensgarantie voor Ouderen als laatste vangnet: het bedrag van deze uitkering mag van mij omhoog.

Als iedereen een individueel pensioenrecht opbouwt, ook al verandert zijn of haar gezinssituatie een aantal keren, dan zijn meteen ook allerhande achterhaalde regels die nu aan de weduwen(-aars)pensioenen kleven van de baan en kunnen we ook afstappen van het onderscheid gezins- versus alleenstaandenpensioen.

Of hoe een hervorming van de pensioenen ook in tijden van crisis sociale vooruitgang kan betekenen.