Dexia Bank België wil 'een toegevoegde waarde voor de samenleving' bieden. Jos Leys vraagt zich af wat deze en andere recente mededelingen van de bank te betekenen hebben. Leys is onderzoeker bedrijfsethiek en financiën aan het Center for Ethics & Value Inquiry (CEVI) van de UGent.

Wat voorafging: de daders van het Arco-Dexiadebacle, dat sedertdien steeds schrijnender aan het daglicht kwam, hebben recht op een proces en moeten niet overgeleverd aan de volkswoede. Sedertdien zijn de ACW'ers onder hen er in geslaagd het financiële zwarte gat dat ze zo enthousiast hadden gegraven voor hun aandeelhouders, over de kop van de vaak minder vermogende burger te trekken. Zo blijven zij gerechtelijk allicht buiten schot en het ACW-patrimonium buiten de schade. Intussen neemt daardoor de armoede in België toe, direct en ook indirect, want natuurlijk kan onze nationale spread niet anders dan stijgen bij al die waarborgcapriolen.

Kunstcollecties
Dat laatste wordt enigszins gecompenseerd door het feit dat we met z'n allen nu aandeelhouder zijn van een bank die, zo stelt het management, "in normale omstandigheden zo'n half miljard winst maakt" (12,5% op de 4 miljard aanschaffingsprijs en zowat 50 euro per Belg). Maar, een lucide aandeelhouder stelt zich voortdurend de vraag van Lenin: wat te doen met dat aandeel? Bijhouden, verkopen of shorten?

Welnu, het management heeft, naast de bewering over de toekomstige winst, nog drie andere mededelingen. Eén: we hebben beslist onze kunstcollectie meer toegankelijk te maken voor onze aandeelhouders. Twee: we hebben beslist om uw belasting- en/of spaargeld uit te geven aan een naam- en merkwijziging. Drie: onze 'nieuwe' strategie heeft als bedoeling "een toegevoegde waarde voor de samenleving te creëren". Dat laatste is een verademing, na "Arco, uw aandeel in een duurzame samenleving" en "Dexia, de bank van de duurzame ontwikkeling".

De eerste mededeling lijkt wel aardig maar is verder compleet irrelevant. Ze roept zelfs de vraag op waarom een openbaar commercieel bedrijf in het bezit moet zijn van reizende kunstcollecties. Dat heeft te genen dele enig uitstaans met "maatschappelijke meerwaarde" vanwege een bank. Het tweede lijkt een voldongen feit, gezien de complete inhoudelijke stilte over de inhoud van die strategie, zullen we het voorlopig maar op 'Toxia' houden.

Want de maatschappelijke meerwaarde van een bank is helemaal niet gelegen in kunstcollecties, in een laag CO2-gehalte van haar kredietportefeuille, in het aanbieden van gratis biologische maaltijden aan het personeel, in de giften aan goede (ACW-)doelen, in de aankoop van bossen om vliegreizen te compenseren. De maatschappelijke verantwoordelijkheid van een bank is veeleer gelegen in het verstrekken van gezonde financiële dienstverlening. Precies hier heeft Toxia heel wat op haar kerfstok en komt ook steeds meer aan het licht: voeren van geheime spaarrekeningen, misleiden door tombola's en 'beleggingsportretten', aanzetten tot wentelkrediet voor huishoudelijke uitgaven, verkoop van woekerpolissen, massale verspreiding van 'gestructureerde producten' waarvan noch de verkopers, noch de marketeers noch de klanten de economische zin begrijpen. In Humo spraken enkele (voormalige) Dexiaverkopers over het systeem van verkoopsdruk en bonussen dat daarbij werd (en allicht wordt) ingezet.

Transparantie
Wat de financiële meerwaarde betreft: ofwel komt dat half miljard euro 'uit de balans', dat is te zeggen uit de gok die Toxia doet met de spaargelden die haar zijn toevertrouwd. In dat geval is het beter je Toxia-aandeel te verkopen, want de financiële crisis heeft geleerd dat geen enkele gehefboomde beleggingsstrategie veilig is. Ofwel komt die 500 miljoen euro van de klanten en dan is het de vraag hoelang die nog bereid zullen zijn die kost te dragen, bovenop de riante werkingskosten en de af te wentelen taksen. Wie pessimistisch is over de inertie van zijn medeburgers, houdt zijn Toxia-aandelen bij. De anderen verkopen best voor de klanten wakker worden.

Een derde mogelijkheid is dat die 500 miljoen er helemaal niet komt, omdat enerzijds de hefboomwerking in de bankbalans resoluut wordt afgebouwd en omdat anderzijds de klanten een bekwame en faire behandeling krijgen. Toxia kan daarin een voorbeeld worden voor de andere banken. Veel meer dan een nieuwe naam verwachten we dat zij de komende banktaksen niet op de klant afwentelt, maar snoeit in de werkingskosten en ook afwentelt op het personeel, dat al herhaaldelijk gered moest worden. Voorts kan zij haar aanbod zuiveren van 'producten' die dermate nadelig zijn dat een geïnformeerd burger ze niet zou kopen; transparantie bieden over de opleiding en instructies die haar commerciële medewerkers krijgen; duidelijk maken welke professionele standaarden zij hanteert bij de behandeling van financieel minder geletterde burgers. Dat de grondstof voor bonussen en andere excessen daarmee verdampt als sneeuw voor de zon, kan de sociale rust alleen maar ten goede komen. Indien niet, valt het te verwachten dat uw huis binnenkort minder waard is wanneer je buurman in een bank werkt. Die Toxia-aandelen zijn dan helemaal niets waard.