Volgens Wim Distelmans is zinloze chemotherapie onrechtvaardig. "Dure kankerbehandeling die het leven maar even verlengt is niet aanvaardbaar", zei Jean-Jacques Cassiman in een spraakmakend interview met deze krant (DM 3/11). Volgens prof. dr. Wim Distelmans getuigt het standpunt van 'opvallende moed'. De oncoloog bekleedt de leerstoel 'Waardig Levenseinde' deMens.nu aan de Vrije Universiteit Brussel.

Eén op drie mensen sterft vandaag aan kanker. Dat is de tol die we betalen omdat we langer leven, namelijk gemiddeld 80 jaar. Maar het komt ook door onze leefgewoonten: roken, ongezonde voeding, weinig lichaamsbeweging, pollutie. Longkanker is de grootste killer bij mannen omdat zij meer roken dan vrouwen: 90 procent is binnen de 5 jaar overleden. Dit gebeurt vaak in verschrikkelijke omstandigheden: 80 procent van alle euthanasieverzoeken komt daarom van kankerpatiënten. Preventie - niet roken - is hier fundamenteel, gezien vroegtijdige opsporing voor longkanker zinloos is. Om al deze redenen wordt het publieke debat over de preventie en behandeling van kanker steeds zeer emotioneel gevoerd. Kijk maar naar de recente reacties op de nieuwe anti-rookcampagne van de Vlaamse Liga tegen kanker (VLK).

Ook schadelijk
Het getuigt dus van opvallende moed dat juist de voorzitter van de VLK, Jean-Jacques Cassiman, ook datgene verwoordt wat steeds meer professionelen en politici enkel nog maar in de wandelgangen durven fluisteren: stop die dure, kankerbehandelingen indien ze zinloos geworden zijn. Het gezondheidsbudget van een land is immers nooit oneindig en vereist daarom een rechtvaardige besteding van middelen. Bovendien wordt nutteloos blijven doorbehandelen - therapeutische hardnekkigheid - zelfs schadelijk voor de patiënt. Er verscheen hierover in 2010 een opmerkelijke studie van Jennifer Temel in het prestigieuze New England Journal of Medicine. Hieruit bleek dat het vroegtijdig inschakelen van palliatieve zorg bij longkankerpatiënten niet alleen leidt tot minder agressieve en peperdure behandelingen, maar vooral tot een betere levenskwaliteit én bovendien leefden deze patiënten zelfs langer!

Meer dan terminale zorg
Jean-Jacques Cassiman pleit dus terecht voor het tijdig aanwenden van palliatieve zorg. Maar voor nog teveel oncologen, en ook voor patiënten, staat 'palliatief' gelijk aan 'terminaal' en dus aan 'sterven'. Daarom worden de palliatieve teams nog steeds véél te laat, en vaak zelfs nooit, ingeschakeld. De palliatieve thuisequipe OMEGA begeleidt haar palliatieve patiënten gemiddeld slechts 3 weken! Palliatieve zorg is echter véél meer dan terminale zorg en kan al tijdens de actieve behandeling ondersteunen. Zo kan ze zeer supportief zijn voor een vrouw met botmetastasen door borstkanker maar met nog een jarenlange levensverwachting. Ook dit werd in 2011 bewezen door een studie van Shalini Dalal in een ander toonaangevend medisch tijdschrift The Oncologist. Er werd gemeld dat oncologen hun patiënten vaker (meer dan 40 procent) en sneller doorverwezen naar een 'palliatief team' nadat dit zijn naam had veranderd in 'ondersteunend team'. Bovendien overleefden deze patiënten hierdoor ook weer langer. Dat is trouwens de reden dat we ons dagcentrum TOPAZ voor ernstig, ongeneeslijke patiënten al jaren geleden 'supportief dagcentrum TOPAZ' hebben genoemd.

Sommige oncologen beschikken nog over te weinig communicatieve vaardigheden of hebben te tijd niet voor een 'slechtnieuws-gesprek'. Ze stellen daarom dit gesprek steeds uit, geven in de plaats de zoveelste nutteloze chemotherapie en noemen dit 'chemotherapie om psychologische redenen'. Het Cédric Hèle instituut, Vlaams instituut voor Psychosociale Oncologie, mee opgericht door de VLK, publiceerde daarom vorige week (speciaal voor oncologen, maar ook voor andere zorgverleners) een Praktische gids voor de oncologie. Psychische en psychiatrische aspecten.

Marketing of fear
Is het ten slotte rechtvaardig dat de grote lobby's dankzij de marketing of fear enkel pleiten voor optimale terugbetaling van zinloos geworden, nauwelijks betaalbare behandelingen terwijl zowel de palliatieve zorg als de psycho-oncologie pensenkermissen moet blijven organiseren om goede supportieve opvang van kankerpatiënten te kunnen realiseren?