KU Leuven-theoloog Jürgen Mettepenningen hoopt dat manifest kan aanzetten tot doordachte hervorming kerk. Mettepenningen heeft het manifest Gelovigen nemen het woord vooralsnog niet getekend. Hij vindt het een 'waardevolle' maar mogelijk iets te zure oproep tot hervorming.

Aggiornamento! Dat was de leuze waarmee vijftig jaar geleden het Tweede Vaticaans Concilie begon. Paus Johannes XXIII vond dat de kerk zichzelf moest bijsturen en vernieuwen om op een aangepaste manier van betekenis te zijn voor de moderne mens in diens zoektocht naar zin en geluk. Het concilie heeft die taak tot een goed einde gebracht. Maar al sinds de technische en seksuele revolutie vanaf de tweede helft van de jaren zestig is het kerkinstituut opnieuw op achtervolgen aangewezen. Inderdaad, sindsdien heeft de hoogste laag van de kerkleiding de voeling met mens en samenleving meer en meer verloren. En, wat minstens zo erg is, ook die met de eigen taak of missie van de kerk.

Ernstig nemen
Het manifest dat door enkele priesters op gang is gebracht en inmiddels meer dan vierduizend ondertekenaars heeft, is een belangrijk feit. Een petitie als deze, ondertekend door kerkbetrokkenen van de basis, dient ernstig te worden genomen. Gewoonweg omdat er een breed gedragen, manifeste wil is om een verzuchting via een manifest in de openbaarheid te brengen. Ik bewonder dat, oprecht.

Goedbedoelde manifesten zoals dit document verdienen het om ernstig te worden genomen. Het manifest brengt immers een buikgevoel naar de oppervlakte. Kern daarvan is zowel een grote bekommernis over hoe het verder moet met de kerk als het onbehagen over de geringe mate waarin de kerkleiding er in hun ogen mee bezig is. Het rommelt duidelijk in de buik van de kerk. De vragen en verlangens omtrent een levendige kerk zijn groot. En velen voelen zich daarbij niet gesteund door de kerkleiding.

Iets anders is hoe men met een buikgevoel omgaat. Te veel maagzuur is ook niet terecht. Laat ons immers eerlijk zijn: er gebeurt veel goeds in de kerk, vooral op lokaal niveau, van mens tot mens. Maar niet weinig mensen vinden dat er niets goeds meer is aan het kerkinstituut met zijn vastgeroeste structuren. Het eerste is zonder twijfel juist, maar het tweede onjuist - het manifest straalt volgens mij te veel het tweede uit.

Moet alles dan blijven zoals het is? Moet er dan niets veranderen aan de structuur van de kerk? Uiteraard moeten er zaken veranderen, waarbij ik minstens drie beschouwingen bij (de letter van) het manifest formuleer. Ten eerste moet kerkhervorming verstandig gebeuren. Dat betekent dat het buikgevoel erkend wordt en dat we de oorzaken ervan op een rustige manier detecteren en analyseren. En op zoek gaan naar oplossingen. Dat kun je niet allemaal samenvatten in een manifest van een halve bladzijde.

Verantwoordelijkheid
Ten tweede moet kerkhervorming vertrekken vanuit de overtuiging dat er veel goeds gebeurt in de kerk, blijkbaar niet gehinderd door de huidige structuren, niet zelden zelfs dankzij de structuren. Wanneer men opkomt voor hervorming is het van belang ook dat te zien en te zeggen.

Ten derde is kerkhervorming een zaak van de hele kerk. Daarmee bedoel ik dat eenieder zijn verantwoordelijkheid te dragen heeft, of men nu een mijter draagt, tot priester is gewijd of leek is. Het manifest en de daaraan gekoppelde petitie zijn een teken van de wil om dergelijke verantwoordelijkheid op te nemen en anderen ertoe op te roepen.

Een oproep om het kerkinstituut te hervormen heeft grote waarde. Het instituut is uit eigenbelang immers in vele aspecten van zijn structuur vervreemd geraakt van de leefwereld van de hedendaagse mens én van haar eigen bestaansreden, namelijk de blijde boodschap verkondigen en alles in het werk stellen opdat die blijde boodschap beleefd en voorgeleefd kan worden.

Het instituut kan daar een fantastische rol spelen, maar dan is het het aan zichzelf verplicht om zichzelf bij te sturen waar nodig, in trouw aan het evangelie en de geloofstraditie die daaruit is gegroeid, ten dienste van mensen en hun geluk in alle omstandigheden van het leven.

Waardig aan het geloof
Precies een terugkeer naar die essentie - het geloof - zou de kerkgemeenschap moeten aanzetten tot een nieuw concilie, waar leken en clerus nadenken over hoe het kerkinstituut vandaag hervormd moet worden om meer te worden wat het zou moeten zijn. Als de huidige crisis, aan de kaak gesteld door grote delen van de kerkbasis, niet afdoende is om tot een concilie over te gaan, vraag ik me werkelijk af wat nog wel een afdoende reden kan zijn.

Het manifest verdient de aandacht van allen binnen de kerk, precies op grond van het erin vertolkte buikgevoel, dat zeer sterk leeft. Zelf heb ik het (nog) niet ondertekend. Maar als ik overzie wat ik de afgelopen jaren heb geschreven en gezegd, dan kan ik niet anders dan vaststellen dat de geest van het manifest dezelfde is als de geest waarin ik zoek naar wegen om als kerk geloofwaardig te worden: waardig aan het geloof.