Arco is erin geslaagd de factuur voor het Dexiadebacle door te schuiven naar de bevolking. Een verhaal van ideologische verblinding krijgt zijn trieste orgelpunt in een financiële aanslag op de Belgische staat, stelt Didier Verbruggen. Hij is auteur van De uitverkoop van het ACW. Een verhaal van geld en idealen. Verbruggen werkt bij IPIS, een ngo die focust op natuurlijke rijkdommen in Centraal-Afrika.

Met het debacle van Arco valt het doek over 120 jaar christelijke arbeiderscoöperatie. Met een been in 's lands wijdst vertakte sociale beweging en het andere in een beursgenoteerde financiële instelling, stond de ACW-coöperatie al een decennium lang in een onhoudbare spagaat. Nu de bankencrisis haar geknakt heeft, rekt ze de spreidzit zover op dat het pijn aan de ogen doet. Een verhaal van ideologische verblinding krijgt zijn trieste orgelpunt in de factuur van 1 tot 1,5 miljard euro die de Beweging naar de bevolking doorschuift. Arco heeft immers verkregen dat het beschermingsfonds voor spaarders de verliezen van zijn coöperatieve aandeelhouders zal dekken. En dit net nu er voor elk van ons een buikriemoperatie van 20 miljard euro zit aan te komen. Zoals altijd zullen de zwakste groepen in de samenleving daar het hardst onder lijden.

Met zijn geslaagde lobbywerk laat Arco de belangen van zijn aandeelhouders primeren op het algemeen belang. Het hoeft geen twijfel dat Arcotopvrouw Francine Swiggers en de haren dit sociaal rechtvaardig vinden. Het is hun corebusiness om de belangen van hun coöperanten te verdedigen. Wat de andere geledingen van de Beweging hierover denken, zullen we voorlopig allicht niet vernemen. Ze zullen hun bankiersvrienden bij Arco niet openlijk afvallen. En door hun participaties in de Arcoholdings staan ze zelf al tien jaar aan de ontvangende kant van de dividendenstroom uit Dexia. Of toch zolang het goed ging met die bank. Als institutionelen zijn zij hun geld nu kwijt. Hopelijk herwinnen ze hun recht van spreken over de broodnodige regulering van de financiële sector.

Ideologische verwording
Wat nu gebeurt, is een travestie van de coöperatieve gedachte. Door de stapsgewijze ontwaarding die aan hun bewind voorafging, beseffen de Arco-bestuurders dat helaas zelf niet. Dat proces van ideologische verwording was al een hele poos bezig voordat de ACW-coöperatie in zee ging met Dexia.

De christelijke arbeiderscoöperatie ontstond in 1890 als reactie op het succes van de socialisten. De katholieken waren aanvankelijk niet voor deze alternatieve ondernemingsvorm te vinden. Langs de andere kant keken ze met lede ogen toe hoe coöperaties als Vooruit in Gent tot een machtig wervingsmiddel in de strijd om de arbeidersziel uitgroeiden. Na WO II haalde de christelijke arbeiderscoöperatie de bovenhand op die van de socialisten. De arbeidersspaarkas BAC, vanaf '62 onder leiding van de flamboyante Hubert Detremmerie, groeide uit tot haar koninginnenstuk. In de schaduw van de grote bankzuster werd ook De Volksverzekering (DVV) een vaste waarde op de Belgische markt. Via een getrapte holdingstructuur rekruteerde de Beweging geld bij coöperatieve aandeelhouders, vooral om de groei van de BAC te financieren. Die structuur werd in '90-'91 hertimmerd tot het huidige Arco. Aan het hoofd ervan kwam een nieuwe generatie technici die de coöperatie met bankiersogen bekeken.

In plaats van te kiezen voor een simpel nicheprofiel à la Argenta, had Detremmerie intussen een wereldrijkje opgebouwd waar de zon nooit onderging. Zijn spaarkaske werd een spaarbank (Bacob) met vestigingen in de Londense City, Luxemburg, Ierland, de Kaaimaneilanden en het Amerikaanse Delaware.

Vanaf midden jaren '90 ging het bij Bacob erg hard. Dirk Bruneel, een jonge Turk met meer ambitie dan ervaring, was nu CEO. Meesurfend op de fusiegolf in de banksector nam Bacob een rist participaties in financiële instellingen. De hybris mondde uit in de overname in 1997 van Paribas Bank België (PBB), een chique zakenbank die Bacob 45 miljard frank kostte. Die aankoop leidde tot de vorming van Artesia BC, een fusiegroep waar ook DVV in huisde en waarvan holding Arcofin alle aandelen bezat. In '99 volgde nog een mislukte, achterbakse overnamepoging van VDK, de kleine gezinsbank van het Gentse ACW die zich tot op vandaag wel aan haar niche houdt. In 2000 moest Artesia dan ook nog eens 111 miljoen euro provisioneren voor fout gelopen kredieten aan Lernout en Hauspie.

Waar kwam het geld vandaan voor al deze strapatsen? Wel, de 'alternatieve beursgang' draaide op volle toeren. Tussen '95 en 2000 haalde Arcopar zowat 900 miljoen euro op. Het aantal particuliere aandeelhouders steeg tot 830.000.

Maar de fusie met PBB was een mislukking. Grote blijdschap dus toen het beursgenoteerde Dexia in 2000 Arcofin benaderde. Begin 2001 was de deal beklonken: Arcofin kreeg in ruil voor zijn Artesiapakket 179 miljoen aandelen in Dexia Groep. Voortaan waren de coöperanten aan het lot van Dexia geklonken. De bankencrisis maakte de risico's pijnlijk duidelijk.

De coöperatietop riep doorheen bovenstaand verhaal steeds weer de onontkoombaarheid van de 'economische wetmatigheden' in. Arme slachtoffers. Fijn voor hun aandeelhouders dat de Arconauten eindelijk een uitweg gevonden hebben. In een financiële aanslag op de Belgische staat.