Dehaene biedt zijn ontslag aan als voorzitter van de raad van bestuur van Dexia. Paul Huybrechts haalt zakenbankier Oliver Sarkozy aan: 'Dexia is een voorafbeelding van wat de Europese banken te wachten staat.' Huybrechts is voorzitter van de Vlaamse Federatie van Beleggers, publicist en opiniemaker voor De Morgen. Hij schrijft op persoonlijke titel.

Natuurlijk is optimisme een morele plicht. Tegen beter weten in desnoods. Maar in Europa lukt dat even niet meer. De zuigkracht van de neergang is tijdelijk te groot. Angelsaksers en Angela-saksers - Britten zijn verlopen Duitsers - staan diametraal tegenover elkaar met oplossingen die neerkomen op ofwel een monetaire wanhoopsdaad, ofwel een gruwelijk Procrustesbed.

De Angelsaksers, daarin gevolgd door het grootste deel van het economenvolk, bezweren de Angela-saksers om de kranen van de Europese Centrale Bank zo snel mogelijk wagenwijd open te zetten. Verzuip in monetaire liquiditeiten alle onverlaten die tegen de zuidelijke schulden speculeren! Koop zo massaal Italiaanse, Spaanse en Belgische overheidsobligaties dat de vijanden van de euro vierklauwens het hazenpad moeten kiezen! Leren de handboeken niet dat een centrale bank een 'lender of last resort' moet zijn! De ECB moet daarom volgens de luidruchtige Angelsaksers bereid zijn om desnoods voor twee of drie biljoen (3.000 miljard) problematische obligaties over te nemen van de vele Dexia's van deze wereld.

In ruil krijgen deze beleggers dan contanten waarmee ze bijgod niet weten wat gedaan. Tenzij Duits papier kopen, desnoods met een flink negatief reëel rendement (dat is al het geval). Waardoor ze het probleem verergeren. Natuurlijk kan de ECB de uit het niets geschapen cash bevriezen, maar dat lukt volgens experten nooit voor de gigantische bedragen die de markten nu bij de ECB willen komen uitkieperen.

De desgevallend door de ECB gul uitgedeelde contanten zijn dus een ander lot beschoren. Zoals waardeloos worden. Dat noemt men inflatie. De Duitsers hebben ervaring met het financieren van schuld vanuit het niets. Verschrikkelijke ervaringen met kruiwagens vol bankbiljetten. Daar steken de Angelsaksers de draak mee. Die spreekbuizen van de banken hebben een selectief geheugen. En toegegeven, inflatie kan een deel van de oplossing zijn. Maar zeg dat dan gewoon! Geef toe Paul De Grauwe, dat je de spaarders kwansuis wilt verarmen.

De dikke bult
Maar hebben de Angela-saksers gelijk? Al evenmin. Ze onderschatten het probleem. De westerse wereld kan zijn schuldenoverlast niet zomaar met besparingen wegsaneren. Of ze met groei geleidelijk afbouwen. Daarvoor is het schuldenprobleem veel te groot. Boston Consulting schat dat in Europa ruim 6 biljoen en in de VS ruim 8 biljoen euro schuld op een of andere manier moet worden 'uitgewist'. Zo kan een normale schuldgraad gelijk aan 180 procent van het bbp worden hersteld. Dat is voor overheid, de particulieren en de bedrijven een schuld van telkens 60 procent van het bbp. Als we dat doen, moeten ongeveer 30 procent van de vorderingen - de pendant van schulden - op een of andere manier uit het systeem.

Misschien is dat overdreven. Volgens experten van de Bank voor Internationale Betalingen hindert schuld het economisch groeipotentieel van een land wanneer de totale schuld groter is dan 260 procent van het bbp (85 procent voor de overheid en voor de particulieren en 90 procent voor de bedrijven). De westerse wereld zit daar met 314 procent ruim boven, Duitsland en Oostenrijk met 240 procent mooi onder.

A propos, in welk land hebben de particulieren nog minder schuld dan in België, dat met 56 procent heel goed scoort? Het antwoord luidt: Italië. Het probleem zit dus niet bij de Belgen en de Italianen, maar bij hun overheden en bedrijven. Italië heeft een schuldgraad van 310 procent en België zelfs van 356 procent, maar de schuld van de Belgische bedrijven kan door de fiscale 'notionele intrest' wat zijn vertekend.

In de mate dat de inflatie de schuld niet ontwaardt, is het aflossen of afschrijven van enorme bedragen dus onvermijdelijk. Daar komt bij dat het Europees schuldenprobleem sterk verschilt van het Amerikaanse en meteen moeilijker oplosbaar is. Een week geleden schreef Oliver Sarkozy, een halfbroer van de Franse president en zakenbankier voor de Carlyle-groep, in de Financial Times een merkwaardige opiniebijdrage. "Dexia", schreef hij, "is een voorafbeelding van wat de Europese banken te wachten staat." De Franse en Belgische overheid moesten de bank feitelijk nationaliseren en dat lot staat nog veel banken te wachten.

Het balanstotaal van de Europese banken is volgens Sarkozy, met 55 biljoen, vier keer groter dan dat van de Amerikaanse banken. Europese banken zijn voor hun financiering tien keer meer afhankelijk van institutionele beleggers, van de 'markten' dus, dan de Amerikaanse. Precies die institutionele beleggers laten het nu afweten, zodat de Europese banken elders de middelen moeten vinden om de voortdurend aflopende schulden te kunnen aflossen en hernieuwen. De 'funding' van de Europese banken door de institutionele beleggers van ongeveer 30 biljoen euro heeft een gemiddelde looptijd van drie jaar, zodat deze banken elke maand meer dan 800 miljard moeten herfinancieren. Dat was bij Dexia onhoudbaar en het wordt voor de hele Europese banksector onhoudbaar, zegt Sarkozy. Dat verklaart waarom de Stoxx-bankenindex sinds begin 2007 80 procent van zijn waarde verloor. Veel banken zijn gewoon wandelende doden, zombies. Dat verklaart ook waarom de banken de ECB nu smeken om veel coulanter te zijn.

Dat enorme gewicht van de Europese bankensector blijkt ook uit de verhouding van hun balanstotalen tot het bbp van de landen die de banken nu moeten redden. In 2007 was het balanstotaal van de Belgische banken gelijk aan vijf keer het bbp, vandaag is dat nog iets minder dan vier keer. Dat is ook in Duitsland het geval. In Nederland, Zwitserland en Groot-Brittannië is de verhouding nog verontrustender. Die staten moeten nu dus financiële molochs redden die enkele keren groter zijn dan wat ze jaarlijks produceren. Oliver Sarkozy schat dat de banken 2 biljoen extra kapitaal nodig zullen hebben. De Europese EFSF komt zonder allerlei hefbomen aan goed één tiende van dat bedrag.

Naar BBB-fonds
Veel banken komen dus voorspelbaar in staatshanden. En er zal ergens een soort delgingsfonds moeten worden opgericht waarmee de eurozone over een periode van pakweg 25 jaar de dwaasheden van de eerste tien jaar van deze eeuw wegwerkt. De eurozone heeft een 'big bad bank' nodig, een BBB met een selectieve waarborg van de eurolanden, toegang tot de ECB en meteen zonder rating. Balanstotaal tot 3 biljoen, acht keer het Belgische bbp. Bad bank Dexia kan het embryo zijn. Als we op die manier de onvermijdelijke afbouw van onze schuldenoverlast eindelijk geloofwaardig aanpakken, kan een weergevonden economische groei ons bij het titanenwerk helpen. Europa staat er dan weer. Als we verder weigeren om onze 'debt overhang', de schuldenoverlast, onder ogen te zien, zal de oplossing ervan alleen nog meer kosten. Dan is het wellicht ook met de euro gedaan. Eigen schuld dodelijke bult. We moeten het oplossen, want de vergrijzing maakt haar opwachting. En de kost daarvan willen we vandaag niet eens weten.