Nu Italië de Grieken in de afgrond volgt, kan New York Times-columnist Paul Krugman, Nobelprijswinnaar economie van 2008, zich niet voorstellen hoe de euro nog te redden valt. Welke lessen moeten er getrokken worden uit het eurodebacle?

Zo gaat de euro ten onder: niet met een knal maar op zijn bunga-bunga's. Nog niet zo lang geleden hielden de Europese leiders vol dat Griekenland in de eurozone kon en moest blijven en zijn schulden volledig zou afbetalen. Nu Italië mee in de afgrond stort, is het moeilijk denkbaar dat de euro nog kan overleven.

Maar wat heeft dit eurofiasco te betekenen? Zoals altijd wanneer het noodlot toeslaat, reppen de ideologen zich om te beweren dat de ramp hun visie bevestigt. Ik hoor twee theorieën die geen van beide kloppen: de Europese problemen zouden de mislukking van de verzorgingsstaat weerspiegelen, en de Europese crisis zou bewijzen dat de VS onmiddellijk een besparingsbeleid nodig hebben.

De stelling dat de Europese crisis het falen van de verzorgingsstaat aantoont, is populair onder Republikeinen. Mitt Romney verwijt president Barack Obama dat hij zich door Europese 'sociaaldemocraten' laat inspireren en zegt dat "Europa in Europa niet werkt". Hij bedoelt waarschijnlijk dat de crisislanden in de problemen zitten omdat ze gebukt gaan onder de last van hoge overheidsuitgaven. Dat strookt niet met de feiten.

Het klopt wel dat alle Europese landen een guller sociaal stelsel - met inbegrip van universele gezondheidszorg - en hogere overheidsuitgaven hebben dan Amerika. Maar de landen die nu in nood verkeren, hebben geen grotere verzorgingsstaat dan de landen die het goed doen. De correlatie is zelfs omgekeerd. Zweden, de verzorgingsstaat bij uitstek, presteert schitterend en is een van de weinige landen met een hoger BBP dan voor de crisis. Tegelijkertijd vertegenwoordigden de sociale uitgaven voor die crisis in alle huidige probleemlanden een lager percentage van het nationale inkomen dan in Duitsland, laat staan in Zweden.

Buikriem aanhalen
De eurocrisis zegt dus niets over de leefbaarheid van de verzorgingsstaat. Maar is ze een argument om in een economie in depressie de buikriem aan te halen? Men zegt dat Amerika onmiddellijk moet besparen, als het niet als Griekenland of Italië wil eindigen. Maar ook hier vertellen de feiten een ander verhaal.

De beslissende factor voor de rentevoeten is om te beginnen niet het peil van de overheidsschuld, maar de mogelijkheid van een regering om in haar eigen munt te lenen. Japan heeft veel meer schulden dan Italië, maar de rente op de langlopende Japanse obligaties bedraagt slechts 1 procent, tegenover 7 procent voor Italië. De fiscale vooruitzichten van het Verenigd Koninkrijk zijn slechter dan die van Spanje, maar de Britten kunnen tegen iets meer dan 2 procent lenen terwijl Spanje bijna 6 procent betaalt.

Door de euro in te voeren, hebben Spanje en Italië hun status verlaagd tot die van een ontwikkelingsland dat in andermans munt moet lenen en daardoor geen bewegingsvrijheid heeft. Omdat de landen van de eurozone zelfs in een noodsituatie geen geld kunnen drukken, krijgen ze financieringsproblemen die landen met een eigen munt niet kennen. Het resultaat is wat we nu zien. Amerika, dat in dollars leent, heeft dergelijke problemen niet.

Vergeet bovendien niet dat landen die geprobeerd hebben de crisis met een soberheidsbeleid te bestrijden, het deksel op de neus hebben gekregen. Geen enkel land met een hoge schuldenlast is erin geslaagd om via besparingen weer in de gratie van de financiële markten te komen. Een voorbeeld is Ierland, het braafste jongetje van de Europese klas, dat draconisch heeft bezuinigd om zijn schuldproblemen op te lossen. Het heeft nu een werkloosheid van 14 procent maar de rente op de Ierse obligaties bedraagt nog altijd meer dan 8 procent - hoger dan in Italië.

Moraal van het verhaal: Amerika moet op zijn hoede zijn voor ideologen die de Europese crisis willen gebruiken om hun eigen agenda door te drukken.