Afrikaspecialist Koen Vlassenroot vindt het jammer dat Obama militair optreedt tegen de LRA in Centraal-Afrika. Vlassenroot is Afrikaspecialist van de Conflict Research Group (UGent). Kristof Titeca, Instituut voor Ontwikkelingsbeleid, Universiteit Antwerpen en Helene Flaam, UGent, tekenen mee.

De Amerikaanse president verklaarde afgelopen week dat 100 Amerikaanse militairen naar Centraal-Afrika worden gestuurd om er jacht te maken op Joseph Kony en zijn beweging, het Oegandese Verzetsleger van de Heer (LRA). Op zich zou je denken dat het om een nobel initiatief gaat. Immers, het LRA is al meer dan twintig jaar verantwoordelijk voor massale mensenrechtenschendingen en terreur en werd vooral bekend voor zijn ontvoering van duizenden kinderen, die werden ingezet in de strijd tegen het Oegandese leger en tegen de Acholi bevolking zelf.

Niet verwonderlijk, zou je denken, dat het nieuwe voorstel van Obama bijna unaniem lof kreeg. Zelfs van mensenrechtenorganisaties als Human Rights Watch die vreemd genoeg graag meestappen in een pure logica van geweld en de grote verdedigers zijn geworden van militaire actie en het verhogen van de lokale militaire capaciteit. Het versterkt de heersende perceptie dat men veiligheid en vrede enkel kan bereiken door gewapende actie.

Los van het feit dat er nog nauwelijks ruimte is voor niet-militaire opties, moeten we de vraag stellen waarom precies nu dit initiatief wordt gelanceerd en wat hiervan de slaagkansen zijn. Een cynisch antwoord zou kunnen zijn dat een en ander samenvalt met het uitbrengen volgende maand van Machine Gun Preacher, een Hollywoodfilm over een Amerikaan die na een leven van drugs en geweld als 'new born christian' in Afrika terecht komt en begint jacht te maken op het LRA. Deze film loopt parallel met de al zeer invloedrijke interne lobbycampagne van onder meer Invisible Children en het Enough Project binnen de VS, die eerder al leidde tot een speciale wet die de Amerikaanse overheid verplicht om het Congres regelmatig te rapporteren over haar strijd tegen het LRA die op haar lijst van terroristische organisaties staat.

Een andere al even cynische verklaring zou kunnen zijn dat Obama's beslissing moet worden gezien als een blijk van dankbaarheid aan de Oegandese overheid die door haar militaire aanwezigheid in Somalië een belangrijke steun betekent in de strijd tegen het terrorisme. Of is er ook een link met de groeiende Amerikaans-Oegandese vriendschap als gevolg van gedeelde oliebelangen in de regio? Het is duidelijk dat al deze redenen ervoor hebben gezorgd dat dit complexe conflict in Centraal-Afrika ook een Amerikaans probleem is geworden en Obama niet anders kan dan een duidelijk signaal te geven.

Chirurgisch uitschakelen
De voorgestelde strategie lijkt simpel: het sturen van 'special forces' zou moeten volstaan om Joseph Kony uit te schakelen, het LRA een finale slag toe te dienen en vrede te brengen. Zodra het hoofd van de slang weg is, kan de beweging zelf makkelijk aangepakt worden, als het ware. Het lijkt sterk op een recept voor vrede dat steeds populairder wordt en neerkomt op het chirurgisch uitschakelen van rebellenleiders, terroristen of ex-staatsleiders. Wat in Obama's verklaring vorige week niet stond vermeld, is dat Amerikaanse militaire adviseurs al meer dan drie jaar actief steun verlenen aan het Oegandese leger in zijn strijd tegen het LRA en dus ook al enige tijd op het terrein aanwezig zijn. En dat dit voorlopig tot geen enkel positief resultaat heeft geleid.

Ondanks verschillende door de VS ondersteunde operaties door het Oegandese leger, blijft het LRA opereren in drie verschillende landen. Het is helaas steeds weer de burgerbevolking die een bijzonder zware prijs betaalt voor het falen van deze militaire operaties die steevast hebben geleid tot meer geweld, mede als gevolg van vergeldingsacties van het LRA op de burgerbevolking. Wat ook niet wordt verteld is dat tijdens het Juba-vredesproces (2006-2008) de situatie op dit vlak een stuk beter was en de bevolking nauwelijks had af te rekenen met LRA geweld.

Enige optie
We vrezen dat ook nu de burgerbevolking grotendeels aan zijn lot zal worden overgelaten. Er is momenteel geen enkele capaciteit in het gebied om hernieuwde of geïntensiveerde aanvallen door het LRA tegen te houden - 100 Amerikaanse soldaten zullen hier absoluut niet toe bijdragen, vooral niet wanneer deze grotendeels in de Oegandese hoofdstad Kampala zullen blijven. Daarenboven komt het feit dat het LRA al geruime tijd in semi-autonome groeperingen functioneert, tussen dewelke er een beperkt contact is en moeilijk onder controle te brengen zijn.

Een eventuele uitschakeling van Kony en een aantal andere LRA-commandanten zou dit proces alleen maar kunnen bespoedigen, en leiden tot een verhoogde graad van onveiligheid in het getroffen gebied.

Dergelijk scenario kan enkel worden voorkomen wanneer men de simplistische redenering verlaat dat een militaire, geïsoleerde actie van special forces een eind kan brengen aan de terreur van het LRA en het enige antwoord is dat ons tot vrede kan leiden.

Maar als het aan Obama ligt, is gewapende actie helaas de enige optie. Hij laat hiermee een unieke kans liggen om te tonen dat hij echt begaan is met de slachtoffers van het LRA.