Bert Wagendorp is columnist van de Volkskrant en om de twee weken bijzonder correspondent voor De Morgen vanuit Amsterdam. Vandaar bericht hij over zijn land en dat van ons.

Sinds donderdag is Nederland Nederland niet meer. Donderdagavond sloot het laatste postkantoor, een statig pand aan de Neude in Utrecht, voorgoed zijn deuren. Overal in Nederland staan nu prachtige gebouwen voormalig postkantoor te wezen, vermomd als restaurant, gallery, winkelcentrum of hotel.
Denk aan ons, als u vanmiddag een postkantoor bezoekt, voor postzegels, een aangetekend pakje of een frankeeradvies. Er zijn onbeschaafde landen waar ze de luxe van een speciaal postkantoor niet meer kennen. Geniet ervan, zo lang het kan.

In het voorjaar van 2008 besloot TNT Post dat postkantoren niet langer rendabel waren. TNT Post is de geprivatiseerde afsplitsing van het staatsbedrijf PTT dat in Nederland de post bezorgde. Nu zouden ook de laatste 250 zelfstandige postkantoren worden gesloten. Een jaar eerder dan gepland was het project voltooid. Als we iets de vernieling in helpen, doen we dat snel en efficiënt.

In weinig andere landen is de neoliberale privatiseringsidee zo enthousiast in praktijk gebracht als in Nederland. Liberalen, christen- en sociaaldemocraten, allemaal deden ze er van harte aan mee. De paarse kabinetten uit de jaren negentig, van de van zijn geloof gevallen socialist Wim Kok, verkochten alles wat los en vast zat. De markt, beweerden ze, kon alles beter en goedkoper.

De trein, de telefoon, gas, water en electriciteit: het werd allemaal overgedaan aan de markt. En de post dus ook. Nergens in Europa, Engeland uitgezonderd, is het good old postkantoor zo snel en efficient de nek omgedraaid als bij ons.

Nadat in de Postwet van 1850 was bepaald dat elke gemeente een postkantoor moest hebben, waren er een eeuw later 2.000. Een beetje stad of dorp had een paar kerken, een postkantoor, een treinstation en een gemeentehuis. Statige gebouwen waren het, stabiele stenen bakens van een geordende en overzichtelijke samenleving.

Sommige postkantoren, zoals dat in Amsterdam, zagen eruit als neogotische paleizen. Maar dat versterkte bij de burger slechts het vertrouwen dat zijn geld bij de Rijksoverheid in goede handen was. En ook dat de gekochte postzegels van prima kwaliteit waren. Deze werden door de vriendelijke postbeambte desgewenst op de aangeboden brief geplakt.

Voor elke Nederlander van veertig jaar of ouder was het postkantoor een vertrouwde plek. Het was de plaats waar je, zodra je kon lopen, heenging met je spaarvarken en je spaarbankboekje van de Rijkspostspaarbank. De beambte achter de balie leegde de spaarpot, schreef het nieuwe saldo in het spaarbankboekje, zette een stempel en feliciteerde de jonge spaarder van harte met zijn zuinigheid.

Het was 1960, Nederlanders waren het spaarzaamste volk op aarde (nog steeds), de staatsschuld bedroeg omgerekend 14 miljard euro (nu 371 miljard) en het postkantoor was een van de symbolen van de alomtegenwoordige staat, hoeder en beschermer van de burger.

De privatisering van de spoorwegen heeft geleid tot het sluiten en vaak afbreken van honderden kleine en grotere treinstations. Er zijn geen kaartjesloketten meer, nocht wachtkamers met een snorrende kachel. De stations zijn vervangen door futuristische helleoorden van glas en kunststof waar de wind doorheen giert, ontworpen door sadisten en psychopaten met maar één doel: het leven van de medemens zo onaangenaam mogelijk maken en met lelijkheid te omgeven.

Van de duizend gemeenten die Nederland in 1960 nog telde, zijn er na de bestuurlijke efficiencyslag nog iets meer dan 400 over. Met alle gevolgen voor de gemeentehuizen vandien. De band tussen staat en burger is steeds minder zichtbaar geworden.
Voor een velletje postzegels moeten we naar een 'servicepunt', treinkaartjes komen uit een automaat in een windtunnel, het modernistische gemeentehuis staat op een anoniem industrieterrein in een andere stad. Zelfs de kerken zijn van God en mens verlaten.

Ze hebben ons al onze veilige vluchthavens afgepakt. Wij dolen door de stad, maar we kunnen nergens meer schuilen. Is het gek dat wij een ontheemd volk zijn geworden, dat wanhopig zoekt naar houvast in een kolkende wereld?

Wij verlangen naar de slechte koffie van de gezellige stationsrestauratie, naar het gemeentehuis met de statige trap en naar de koele terrazzovloeren en houten loketten van het postkantoor. Maar ze zijn er niet meer. De Occupy-beweging is een protest tegen de gesloten postkantoren van de wereld, tegen de dehumanisering van het alledaagse.

Vadertje Staat, waar ben je? Vlaamse vrienden, verdedig uw postkantoren met hand en tand! Sluiting is het begin van het einde.