Paul Krugman, New York Times-columnist en Nobelprijswinnaar Economie (2008): "De pijnlijke waarheid is dat het er almaar meer op lijkt dat het eurosysteem ten dode is opgeschreven"

Als het niet zo tragisch was, dan zou de huidige Europese crisis in de categorie galgenhumor zelfs grappig zijn. Want nu het ene na het andere reddingsplan mislukt, beginnen de Heel Serieuze Mensen van Europa - die, als dat al mogelijk is, nog pompeuzer en meer zelfingenomen zijn dan hun Amerikaanse tegenhangers - er almaar idioter uit te zien.

Ik kom zo dadelijk bij de tragedie. Laat ons het eerst hebben over de blunders, die me onlangs dat oude kinderliedje deden neuriën: 'Er zit een gat in mijn emmer'.

Voor zij die het liedje niet kennen: het gaat over een boer die klaagt over het bewuste gat en van zijn vrouw te horen krijgt dat hij het moet repareren. Voor elke oplossing die ze suggereert, moet eerst iets anders gedaan worden. Uiteindelijk zegt ze dat hij water moet halen. "Maar er zit een gat in mijn emmer."

Wat heeft dat te maken met Europa? Wel, op dit moment is Griekenland, waar de crisis begon, slechts bijzaak. Het echte gevaar komt van een soort bank run op Italië, de derde grootste economie van de eurozone. Investeerders vrezen mogelijke wanbetaling en vragen een hoge intrest op Italiaanse schuld. En die hoge rentevoeten maken een wanbetaling nog waarschijnlijker.

Het is een vicieuze cirkel, de vrees voor wanbetaling dreigt een self fulfilling prophecy te worden. Om de euro te redden moet die dreiging afgewend worden. Maar hoe? Het antwoord is de creatie van een fonds dat als dat nodig is voldoende geld kan lenen aan Italië (en aan Spanje, dat ook bedreigd wordt), dat het dan niet tegen hoge intresten elders moet lenen. Zo'n fonds zou wellicht niet aangesproken moeten worden, want het feit dat het bestaat zou een einde maken aan de cirkel van angst. Maar het potentieel om op grote schaal te lenen, zeker meer dan een biljoen euro, moet er wel degelijk zijn.

En dat is het probleem: alle voorstellen om zo'n fonds te creëren, hebben de steun nodig van de regering van de Europese grootmachten, want hun belofte aan de investeerders moet geloofwaardig zijn om het plan te doen slagen.

Maar Italië is zo'n grootmacht; het kan niet gered worden door geld aan zichzelf te lenen. En Frankrijk, de tweede grootste economie van de eurozone, ziet er tegenwoordig enigszins beduusd uit, wat de vrees voedt dat de creatie van een groot reddingsfonds de Franse schuld zo hard de hoogte in zou jagen dat Frankrijk gewoon toegevoegd zou worden aan de lijst van crisislanden. "Er zit een gat in mijn emmer."

U ziet wat ik bedoel met 'grappig' in de categorie van de galgenhumor. Wat het verhaal pas echt pijnlijk maakt, is dat dat allemaal niet nodig was geweest.

Denk aan landen zoals Groot-Brittannië, Japan en de Verenigde Staten, die een grote schuld en een groot begrotingstekort hebben, maar toch blijven lenen tegen lage rentevoeten. Wat is hun geheim? Het antwoord is grotendeels dat ze hun eigen munt hebben, en dat investeerders weten dat ze op slag hun deficit kunnen financieren door geld bij te drukken. Als de Europese Centrale Bank ook op die manier achter de Europese schulden zou staan, dan zou de crisis drastisch afnemen.

Zou dat geen inflatie veroorzaken? Waarschijnlijk niet: wat mensen als Ron Paul ook mogen denken, de creatie van geld is niet inflatoir in een depressieve economie. Bovendien heeft Europa nood aan een licht hogere algemene inflatie: een te lage algemene inflatie zou Zuid-Europa veroordelen tot jaren van pijnlijke deflatie, met bijna zeker aanhoudende hoge werkloosheid en wanbetalingen tot gevolg.

Tragiek
Maar zo'n operatie, krijgen we steeds te horen, is van de tafel. De statuten van de Europese Centrale Bank verbieden zoiets, naar verluidt, al moeten slimme advocaten dat toch kunnen omzeilen. Het probleem is echter vooral dat het hele eurosysteem bedacht is om de laatste economische oorlog te beslechten.

Het is een Maginotlinie die gebouwd werd om een herhaling van de jaren zeventig te voorkomen, wat nog erger dan zinloos is als het echte gevaar een herhaling van de jaren dertig is. En die gang van zaken is zoals ik al zei tragisch.

Het verhaal van het naoorlogse Europa is heel inspirerend. Op de ruïnes van de oorlog bouwden de Europeanen een systeem van vrede en democratie. Ondertussen creëerden ze samenlevingen die hoewel niet perfect (welke samenleving is dat wel?) zonder twijfel de fatsoenlijkste uit de geschiedenis zijn.

Maar die prestatie wordt nu bedreigd omdat de Europese elite het continent in al haar arrogantie opgesloten heeft in een monetair systeem dat de rigiditeit van de gouden standaard herinvoerde, en - zoals de gouden standaard in de jaren dertig - een dodelijke val bleek te zijn.

Misschien komen de Europese leiders nu wel met een echt geloofwaardig plan op de proppen. Ik hoop het, maar verwacht het niet. De pijnlijke waarheid is dat het er almaar meer op lijkt dat het eurosysteem ten dode is opgeschreven. En de nog pijnlijker waarheid is dat Europa gezien de prestaties van dat systeem misschien beter af zal zijn als het zo snel mogelijk in elkaar stuikt.