De spontane sociale protesten van Tunesië over Tel Aviv tot Wall Street zijn duidelijk een globaal verschijnsel dat gedefinieerd moet worden. Er zijn twee grote theorieën die dat proberen te doen en die mij fascineren. De ene zegt dat dit het begin van de Grote Ontwrichting is. Volgens de andere hoort het allemaal bij de Grote Verschuiving. Ik laat u zelf beslissen.

Paul Gilding, de Australische milieubeschermer en auteur van The Great Disruption stelt dat de demonstraties tonen dat het huidige, door groei geobsedeerde kapitalistische systeem zijn financiële en ecologische grenzen heeft bereikt. "Ik zie de wereld als een geïntegreerd systeem. De protesten, de schuldcrisis, de ongelijkheid, de ondergang van de economie en het milieu zijn geen alleenstaande verschijnselen. Heel het systeem is aan een pijnlijke instorting begonnen", zegt Gilding. Hij noemt het 'de Grote Ontwrichting'.

"Ons systeem van economische groei, van haperende democratie, van overbelasting van de planeet, heel dat systeem is zichzelf aan het verslinden. Occupy Wall Street is als het jongetje in het sprookje dat zegt wat iedereen weet maar niet durft te zeggen. De keizer heeft geen kleren aan. Het systeem is kapot. Wat belooft het mondiale marktkapitalisme? Laat het systeem zijn gang gaan, laat de rijken rijker worden, sta toe dat bedrijven alleen naar de winst kijken,, en we zullen daar allemaal beter van worden. De welvaart zal misschien niet gelijk verdeeld zijn, maar de armen zullen minder arm worden, wie hard werkt, zal een baan hebben, wie hard studeert, zal een betere baan krijgen en er zal genoeg rijkdom zijn om het milieu te redden."

"Wat we nu zien - zowat overal, maar in zijn meest extreme vorm in de VS - is de moeder van alle gebroken beloften", zegt Gilding. "De rijken worden rijker en de grote bedrijven maken winst - en belonen hun directeuren vorstelijk. Intussen krijgt de gewone man het alsmaar moeilijker, verzuipt hij in zijn hypotheek of zijn studentenlening. Veel mensen die hard hebben gewerkt hebben geen baan. Veel mensen die hard hebben gestudeerd, hebben geen goede baan. Het milieu wordt verder aangetast en we beseffen dat onze kinderen het slechter zullen hebben dan wij."

Nieuwe marktkansen
"Misschien zal de huidige protestbeweging sterker worden, misschien ook niet. Maar de brede coalitie van mensen die beseffen dat het systeem hen belogen heeft, gaat niet meer weg. Het zijn niet alleen de milieuactivisten of de werklozen. Het zijn de meeste mensen, inclusief de hoog opgeleide middenklasse. Iedereen voelt de gevolgen van een systeem dat alle groei van de jongste drie decennia aan het rijkste 1 procent geschonken heeft."

Niet zo snel, zeggen John Hagel III, medevoorzitter van het Center for the Edge van Deloitte, en John Seely Brown. In hun recente boek, The Power of Pull, opperen zij dat we ons in de beginfase bevinden van een 'Grote Verschuiving' die wordt bevorderd door de samensmelting van de mondialisering en de revolutie van de informatietechnologie. In deze eerste fase ervaren we de Grote Verschuiving als toenemende druk, terugvallende prestaties en groeiende stress, omdat we blijven werken met instellingen en praktijken die meer en meer disfunctioneel worden. Het is dus geen verrassing dat protestbewegingen de kop opsteken. Maar de Grote Verschuiving maakt ook een enorme, wereldwijde stroom van ideeën, innovaties, nieuwe samenwerkingsmogelijkheden en nieuwe marktkansen los. De stroom wordt voortdurend rijker en sneller. Vandaag, zeggen de twee auteurs, is die wereldwijde stroom een essentiële bron van productiviteit, groei en welvaart. Om uit die bron te kunnen putten, moet elk land, elk bedrijf, elk individu zijn talenten onophoudelijk blijven ontwikkelen.

"We leven in een wereld waarin de stroom alle hindernissen op zijn weg zal opruimen", zegt Hagel. "Naarmate hij sterker wordt, ondermijnt hij de kostbare kennis die ons vroeger zekerheid en rijkdom schonken. Hij verplicht ons om sneller te leren, door samen te werken, en om zowel individueel als collectief ons echte potentieel te ontwikkelen. Hij fascineert ons met mogelijkheden die alleen werkelijkheid kunnen worden als we aan een grotere reeks stromen deelnemen. Dat is de essentie van de Grote Verschuiving."

Het klopt dat ondernemingen nu toegang hebben tot meer goedkope software, robots, automatisering, arbeid en verstand dan vroeger. Om werk te vinden, heb je dus meer talent nodig. Maar het voordeel is dat mensen overal ter wereld nu toegang hebben tot de stroom. Je kunt in een Afrikaans dorp leven en online cursussen aan de universiteit van Stanford volgen. Je kunt een nieuw bedrijf beginnen en overal klanten vinden. We hebben meer problemen dan ooit maar ook meer mensen die ze kunnen oplossen.

Dat is het dan. Twee grote theorieën. De ene vertrekt van dreiging, de andere van opportuniteiten, maar allebei voorspellen ze wereldschokkende veranderingen. In zijn binnenste is Gilding een optimist. Hij denkt weliswaar dat de Grote Ontwrichting onvermijdelijk is, maar ook dat de mensheid zich in een crisis van haar beste kant toont. Wanneer de poppen echt aan het dansen gaan, zullen wij de uitdaging aanpakken en ingrijpende economische en maatschappelijke veranderingen tot stand brengen. Hagel is ook een optimist. Hij beseft het risico van de Grote Ontwrichting, maar gelooft dat de Grote Verschuiving een wereld heeft geschapen waarin meer mensen dan ooit tevoren de middelen, het talent en het potentieel hebben om een ramp te voorkomen.

Mijn hart ligt bij Hagel, maar mijn verstand zegt dat Gilding niet ongestraft te negeren valt. U beslist.

Thomas Friedman
Columnist bij The New York Times