Politicoloog Bart Maddens roept Brussel uit tot grote winnaar van de staatshervorming.

Vandaag wordt het akkoord over de zesde staatshervorming officieel voorgesteld. En er is goed nieuws en slecht nieuws. Eerst het goede: deze staatshervorming is wel degelijk een Copernicaanse omwenteling. Ons politiek systeem wordt op een totaal nieuwe leest geschoeid. We staan voor een institutionele paradigmawissel. Maar er is ook slecht nieuws, heel slecht zelfs : deze Copernicaanse revolutie staat haaks op wat de Vlaamsgezinden wilden.

In de vijf Vlaamse resoluties (en dus ook in het Vlaamse regeerakkoord) wordt ondubbelzinnig gepleit voor een versterking van de tweeledigheid. In de eerste resolutie lezen we : "Het federale staatsmodel dient gebaseerd te zijn op een fundamentele tweeledigheid op basis van twee deelstaten, met daarnaast Brussel en de Duitstalige Gemeenschap met een specifiek statuut". De derde resolutie, over Brussel, is zo mogelijk nog duidelijker : "De twee deelstaten moeten in hun gezamenlijke hoofdstad volwaardig kunnen participeren in het beleid waarvan het belang het stedelijke niveau overstijgt."

Wat we nu krijgen is precies het tegenovergestelde : onze staatsstructuur wordt onherroepelijk op het spoor gezet in de richting van een federalisme met drie sterke deelstaten. Het Brussels Gewest is de grote overwinnaar van deze staatshervorming. Het krijgt constitutieve autonomie en wordt ook bevoegd voor gemeenschapsbevoegdheden als kinderbijslagen, beroepsopleiding en toerisme. Allicht gaan ook heel wat nieuwe bevoegdheden op het vlak van gezondheids-, ouderen en gehandicaptenzorg naar het Brussels Gewest (via de omweg van de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie).

Brussel wordt op de manier een supergewest. De bevoegdheid van de Vlaamse deelstaat in Brussel wordt niet versterkt maar juist afgebouwd. Boven op de reeds bestaande overfinanciering van 550 miljoen euro krijgt het Brussels Gewest nog eens 461 miljoen extra. De geldschieters (grotendeels de Vlamingen) krijgen geen enkele inspraak in het beleid dat met deze middelen zal worden gevoerd. En met de herfinanciering verliezen ze de enige hefboom om die inspraak af te dwingen.

Lachwekkend
Het is een veeg teken dat de meeste Vlaams-Brusselse politici het lachwekkende straatvegersakkoord (over de interne hervormingen in Brussel) belangrijk genoeg vinden om Brussel die fabelachtige geldsom toe te schuiven. De eng-Brusselse belangen wegen voor hen zwaarder door dan de Vlaamse. De Vlaamse partijen hebben in Brussel nauwelijks nog een been om op te staan. Brussel wordt meer dan ooit een zwart gat in Vlaanderen. De ergste nachtmerrie van de Vlamingen wordt binnenkort realiteit : er komen drie volwaardige gewesten waarvan er twee - verenigd in de Fédération Wallonie-Bruxelles - een front vormen tegen het derde.

Vlaanderen kan zijn institutionele blauwdruk toch niet opleggen aan de Franstaligen, zegt men dan. Akkoord, maar nu is het precies andersom. De vorige staatshervormingen waren altijd een moeizame evenwichtsoefening tussen het Vlaamse en het Franstalige model.Vandaag slaat de balans definitief door naar dat laatste. Dat heet nu de prijs te zijn die de Vlamingen moeten betalen voor meer autonomie. Maar dat is dan wel extreem duur betaald. Want de nieuwe bevoegdheden komen nog niet in de buurt van wat in de resoluties werd geëist. Mocht het nu gaan over de volledige overheveling van de ziekteverzekering of de personenbelasting (zoals in de vijf resoluties geëist) dan zou je dat eventueel nog een faire deal kunnen noemen. Maar nu geven we Brussel op in ruil voor wat institutioneel klatergoud.

De omgekeerde Copernicaanse omwenteling wordt compleet met de samenvallende verkiezingen.Want daar zal het automatisch op uitdraaien als de federale legislatuur op vijf jaar wordt gebracht. Na 2014 zouden de verkiezingen enkel weer worden losgekoppeld bij een vervroegde parlementsontbinding. Maar de kans daarop is vrij klein en zal zelfs nog kleiner worden.Want die ontkoppeling zal in de toekomst werken als een ontradende factor: de gevestigde partijen zullen vervroegde federale verkiezingen ten allen prijze willen vermijden omdat ze weten dat de verkiezingen dan niet meer zullen samenvallen. En het lijkt weinig waarschijnlijk dat er in het Vlaams Parlement een bijzondere meerderheid te vinden zal zijn om de Vlaamse verkiezingen wat vroeger of later te organiseren. Het laten samenvallen van de verkiezingen is ook en vooral een besparingsoperatie voor de partijen. Dan moeten ze maar één keer campagne voeren, wat per partij al snel een winst oplevert van een dikke twee miljoen euro. Mij maak je niet wijs dat er in het Vlaams Parlement snel een twee derden meerderheid gevonden zal worden om die financiële bonus te laten vallen.

Voortaan krijgen we om de vijf jaar het scenario van 1999. Eerst wordt er onder druk van het Belgische establishment een federale coalitie gevormd, daarna wordt die coalitie opgelegd aan de deelstaten. De Vlaamse regeringsvorming wordt een doorslagje van de federale.

De Belgische zon wordt meer dan ooit het middelpunt van het politieke universum, met in een nauwe baan daar rond drie gewestelijke satellieten. Ongetwijfeld zal de Vlaamse regering die nieuwe constellatie met uitzinnige vreugde begroeten.