Yves Leterme ruilt binnenkort het premierschap in voor een topfunctie bij de OESO. Volgens Caroline Ven, bestuurder van het ondernemersplatform VKW en gewezen kabinetschef sociaal-economisch beleid onder de premiers Leterme en Herman Van Rompuy (2008-2010), verdient zijn premierschap meer lof.

Yves Leterme neemt afscheid van de Belgische politiek. Als een echte verrassing komt dat niet. De laatste jaren waren niet bepaald vrolijk te noemen. Sta maar eens aan het hoofd van een regering die eerst wordt verlamd door het uitblijven van een communautair akkoord, vervolgens de eigen beleidskalender opzij moet schuiven voor de grootste financiële crisis sinds de jaren dertig en ten slotte de winkel eindeloos draaiende moet houden na een vroegtijdige val. Voeg daar nog eens het toenemende cynisme van de bevolking ten aanzien van politici aan toe. Nochtans heeft Yves Leterme in die moeilijke tijden heel wat gerealiseerd. Laten we niet vergeten dat België van al de Europese landen al heel vroeg door de financiële crisis werd gegrepen. Veel kant-en-klare oplossingen waren er niet voorhanden tijdens het eerste reddingweekend voor Fortis en ook niet daarna.
Men zegt vaak in een boutade dat het volk de leiders krijgt die het verdient. Maar het leiderschap dat deze man de afgelopen jaren heeft getoond in het belang van zijn land, verdient achteraf bezien heel wat meer bijval. Letermes leiderschap steunde op een visie en een hardnekkige, bijna zelfdestructieve wilskracht die te realiseren. Gegeven de moeilijke omstandigheden waarin gewerkt moest worden, was dat meegenomen. Zo ook het feit dat zijn visie is gestoeld op een bekommernis voor het algemeen belang. De bevolking zo veel mogelijk vrijwaren voor de gevolgen van de crisis en zo het vertrouwen herwinnen, waren het doel.
 
Ik moet toegeven dat ik als zijn kabinetschef voor het sociaal-economisch beleid soms iets minder geduld had. Volgens mij zou er maar voldoende wil en draagvlak zijn tot de noodzakelijke hervormingen indien de bevolking ook de impact van de crisis zou voelen. Dat ging regelrecht in tegen het rechtvaardigheidsgevoel van de afscheidnemend premier. Hij steunde voluit het beleid om koopkrachtmaatregelen te nemen, zoals de uitbreiding van de systemen voor tijdelijke werkloosheid, zodat de mensen die uiteindelijk niets te maken hadden met de oorzaken van de crisis zo veel mogelijk gespaard zouden blijven. Dit sociaal engagement heeft ervoor gezorgd dat ondanks de zware groei-inzinking die ons land heeft gekend, het beschikbaar inkomen van de gezinnen amper werd aangetast.
 
Kleine anekdote: ik herinner me hoe een bescheiden kerstfeestje dat we voor de stafmedewerkers op het kabinet hadden gepland werd afgelast. Het paste immers niet dat wij het glas zouden heffen op een ogenblik dat het land zo in moeilijkheden verkeerde en de mensen zo vlak voor de eindejaarsfeesten vreesden voor hun job. Een week later - midden in de storm van de Fortis-affaire - zaten we helaas plots zelf ook even zonder werk.
 
Bij de terugkeer van Yves Leterme op de zestien een jaar later heeft hij me verrast. Samen met de voormalige econoom van het kabinet hadden we een publicatie uitgebracht onder de niet mis te verstane titel "de welvaartsval". Daarin hadden we een analyse gemaakt van de problemen in onze huidige welvaartsstaat en hervormingspistes aangereikt om eraan te verhelpen. Leterme riep deze tekst zowat uit tot verplichte literatuur binnen de beleidscel. Dat heeft me doen inzien dat Leterme niet zozeer de moeilijke hervormingen schuwde, maar er wel het gepaste ogenblik voor afwachtte. Wellicht had hij achteraf beschouwd gelijk.
 
Met het economisch relanceplan van 2008 probeerde Leterme de basis te leggen van een hervormingsplan. Die was tamelijk evenwichtig opgebouwd door zuurstof te geven aan de bedrijven (denk aan het uitstel van betaling van de sociale bijdragen), de koopkracht van de bevolking te ondersteunen en het financieel stelsel opnieuw gezond te maken. Om een relanceplan echt te doen slagen, was het echter nodig om ook de beleidsinstrumenten van de gemeenschappen en gewesten en van de federale overheid beter op elkaar af te stemmen. Dat idee van het 'samenwerkingsfederalisme' heeft Leterme opnieuw opgepikt bij zijn terugkeer in 2009. Een zeer delicate oefening waaraan herhaaldelijke bilaterale contacten met de minister-presidenten aan vooraf zijn gegaan, mondde uit in een plan om met respect voor elkaars bevoegdheden maatregelen te nemen die elkaar zouden versterken. Wellicht zullen weinigen hem dat in het huidige politieke klimaat nog kunnen nadoen.
 
En er werd hard gewerkt. Op het kabinet-Leterme werd wel vaker de nacht 'doorgedaan' om moeilijke dossiers te doorgronden, om onderhandelingen te voeren en doorbraken te realiseren. (Terwijl andere ministers pizza bestelden en wij frieten, kwam hij in begrotingsconclaven de nacht door met alleen maar een kommetje kippensoep.) Uiteraard verdient niet elk compromis een schoonheidsprijs. Maar met de versnippering van het politieke landschap en de veelheid van partijen rond de tafel, moet men roeien met de riemen die de kiezer je gegeven heeft. In zulke omstandigheden is de politiek een hondenstiel. Ook in het bedrijfsleven wordt meer en meer rekening gehouden met het ruimer belang dan dat van de aandeelhouders alleen. Maar uiteindelijk is het wel de raad van bestuur die met het lange termijnbelang van het bedrijf voor ogen de beslissingen neemt. Dat maakt de functie van een CEO iets gemakkelijker dan dat van een eerste minister van een verdeeld land.
 
Geen holle slogan
Spijtig genoeg heeft Yves Letermes terugkeer als eerste minister in volle bevoegdheid maar korte tijd geduurd. Gelukkig beschikt hij over de wilskracht om ook de aanslepende periode van lopende zaken tot een goed einde te brengen. Om de maand vroeg hij de beleidscel 'fiches' op te stellen met daarin per dossier de stand van zaken. Het doel was zijn opvolger zo efficiënt mogelijk te informeren over de lopende dossiers en een snelle beleidsoverdracht mogelijk te maken. 'Goed bestuur' is daarmee geen holle slogan, maar een innerlijke overtuiging die effectief kan bijdragen tot beter beleid.
 
Yves Leterme kennende ligt hij ook nu wakker van het uitblijven van een goede begroting die ons land uit het oog van de financiële storm kan houden, al tikt de klok snel. Toch is het meer dan begrijpelijk dat hij kiest voor een uitweg uit het kluwen van de huidige politieke impasse en een andere weg zoekt om het beleid van een land te sturen. Zo gaat zijn talent ten minste niet verloren.
 
Zoals zo vaak wordt de echte waarde van het werk pas erkend nadat men al enige tijd van het toneel is verdwenen. Dat is het lot van een staatsman. Inmiddels vaart de Oeso wel bij zijn komst.