In deze nieuwe rubriek wisselen topeconomen Paul De Grauwe (Leuven) en Koen Schoors (Gent) elkaar af en schrijven ze over mens, wereld en economie. Schoors is aan de Universiteit Gent hoofd van het onderzoeksdomein Rechtseconomie en directeur van het centrum voor Russische Internationale Socio-politieke en Economische Studies.

Het is niet gemakkelijk om centrale bankier te zijn. Minder gemakkelijk nog is het om de centrale bankier van de eurozone te zijn. De ECB zit tussen hamer en aambeeld. Eerst moet je in 2008 aan de landen gaan uitleggen hoe ernstig de problemen zijn en willen ze je eigenlijk niet geloven tot het te laat is, want de banksupervisors doen hun werk niet naar behoren.

Dan moet je lijdzaam toezien hoe de verschillende overheden de problemen vooral proberen toe te dekken met de mantel van kapitaalinjecties, achtergestelde leningen, garanties op de waarde van activa en garanties op interbancaire leningen, of in het uiterste geval nationaliseringen. Maar ook hoe elke echte herstructurering op de lange baan wordt geschoven en hoe de kost van de redding niet wordt gespreid over schuldeisers en aandeelhouders, maar volledig naar de overheid wordt geschoven.

Jouw rol beperkt zich ondertussen tot het smoren van de uitslaande brand in een nooit eerder vertoonde vloed van liquiditeit die de hele wereld overspoelt. Je moet de banken massaal en op lange termijn krediet toeschuiven zonder noemenswaardige waarborg en je kan niets anders doen dan de interesten abrupt naar beneden halen. Dat allemaal om alle banken, waarvan er sommigen waanzinnige risico's hebben genomen zonder daarvoor de nodige kapitaal- en liquiditeitsbuffers te hebben, koste wat kost er door te halen.

Duit in het zakje
Daarna volgt er een diepe economische recessie die het grootste deel van de ontwikkelde wereld treft. Die recessie moet jij opvangen door de interesten laag te houden, zodat de kredietverstrekking door de banken op peil blijft. Ook de overheden doen opnieuw een stevige duit in het zakje door veel meer uit te geven dan er eigenlijk binnenkomt en zo de consumptie en de werkgelegenheid toch redelijk op peil te houden. Daardoor gaat de recessie eigenlijk snel voorbij, maar ondertussen komen de armste overheden in moeilijkheden, want zij kunnen al dat geld niet langer blijven ophoesten. Nochtans heb jij als ECB nog zo duidelijk en herhaaldelijk gezegd, reeds lang voor de crisis, dat alle landen zich moesten houden aan het Groei- en Stabiliteitspact, een bindende overeenkomst tussen de eurolanden om de overheidstekorten binnen de perken te houden waar niemand zich ooit bijzonder door gebonden leek te voelen.

De eerste grote overtreders waren Frankrijk en Duitsland, dus wat heb je dan als ECB nog te brommen?

Op die manier komen een aantal landen zwaar in de problemen en komt ook de euro onder vuur. Uiteindelijk doe je dan maar iets wat je gezworen hebt nooit te doen en daar heb je dan ook al gauw spijt van: je begint de schuld van de armere overheden op te kopen.
In een mum van tijd heb je een flinke voorraad Griekse, Italiaanse, Spaanse en andere overheidsobligaties opgekocht die eigenlijk neerkomen op het rechtstreeks financieren van overheidstekorten met geldcreatie. De Europese overheden spreken ondertussen af dat het Europese noodfonds die overheidsschuld mag opkopen, maar dat blijft voorlopig een papieren oplossing.

De speculanten zitten in tussentijd niet stil en dus moet de ECB alweer in de bres springen. De overheden wiens schuld wordt opgekocht reageren door minder te besparen dan beloofd of verwacht, en maken zo meteen duidelijk waar het probleem zit.
Dat was natuurlijk niet de bedoeling van de Duitsers bij de oprichting van de Eurozone, en de belangrijkste Duitse vertegenwoordigers in de ECB, eerst Alex Weber en recent ook Jurgen Starck, verlaten uit onvrede de ECB. Zij zijn van mening dat elke beleidsmaatregel die verdere overheidsuitgaven stimuleert een verkeerde maatregel is en willen dat landen de tering naar de nering zetten.

Schuldherschikking
Ondertussen dreigt er een nieuwe recessie die je allicht dwingt om de interestvoeten opnieuw naar beneden te halen en je begint je af te vragen of dit eigenlijk nog wel goed komt. De beste oplossing is evident maar onuitspreekbaar: een ernstige schuldherschikking van de schulden van een aantal probleemlanden. Daar is historisch gezien helemaal niets bijzonder aan. De banken komen dan wel opnieuw in de problemen, maar dat is misschien net een kans om alles eens echt te herschikken en schoon te maken in plaats van het blikje nog maar eens voor ons uit te schoppen.

In tussentijd maakt Obama je leven er ook niet echt gemakkelijker door zijn bijkomende stimuleringsplan van 425 miljard dollar, wat een aantal beleidsmakers op boeiende ideeën brengt. Ook het gilde der economen lijkt het spoor bijster. Moet de overheid nu eigenlijk stimuleren, ten koste van nog grotere tekorten en misschien latere problemen, of net bezuinigen met als gevolg een diepere recessie maar allicht ook een sterkere en snellere heropleving? Het beste wat we kunnen zeggen is: het hangt er van af.