Een breed front van middenveldorganisaties heeft grote vragen bij de door lobbyisten van de elektriciteitsindustrie gepropageerde slimme meters. 'Die zullen een bijkomende aanslag vormen op de nu al onbetaalbare energiefactuur van gezinnen.'

In het kader van een proefproject plaatsen netbeheerders Eandis en Infrax bij vijftigduizend Vlaamse gezinnen binnenkort een slimme meter: een  nieuwe digitale elektriciteitsmeter die met behulp van de nieuwste informatie- en communicatietechnologieën niets dan voordelen zou opleveren voor mens en milieu. Zo beweren althans de elektriciteitsleveranciers, netbeheerders en fabrikanten van slimme meters.

Wij plaatsen vraagtekens bij die bewierookte meters. Aan de algemene invoering ervan in Vlaanderen hangt een kostenplaatje van 2,272 miljard euro, zo toonde onderzoek van de Universiteit Antwerpen aan. Indien de distributienetbeheerders (Eandis en Infrax) deze investeringskosten doorrekenen aan de eindconsument - zij mogen ons tegenspreken indien dit niet het geval zou zijn - zal elk Vlaams gezin via zijn elektriciteitsfactuur de volgende twintig jaar jaarlijks minimaal 40 euro extra mogen  ophoesten voor de uitrol van de slimme meters.

Onder meer omdat gezinnen hun elektriciteitsverbruik nauwgezetter zouden kunnen monitoren en daardoor hun gedrag zouden aanpassen, wordt aan de slimme meter een groot besparingspotentieel toegedicht. Onze eigen berekeningen tonen aan  dat die potentiële energiebesparing door de elektriciteitsindustrie wordt overschat. Voor kleine en middelmatige gebruikers zal de invoering van de slimme meter enkel (fors) hogere energiefacturen tot gevolg hebben. Zeer kleine verbruikers (600 kWh/jaar) kunnen dankzij de slimme meter jaarlijks nauwelijks 3 tot 7 euro besparen, in de twijfelachtige veronderstelling dan nog dat ze hun elektriciteitsconsumptie grondig aanpassen. Zelfs voor middelgrote gebruikers (3500 kWh/jaar) bedraagt de besparing niet meer dan jaarlijks 10 tot 28 euro. Enkel grote verbruikers (> 7500 kWh/jaar) zouden winst  kunnen puren  uit een slimme meter.

Kleine verbruikers - een categorie waarin gezinnen in armoede, maar ook energiezuinige gezinnen sterk oververtegenwoordigd zijn - zullen bij een volledige uitrol van de slimme meter financieel opdraaien voor de besparing van grote verbruikers. Want als kleine verbruiker van elektriciteit is hun besparingspotentieel in absolute bedragen nu eenmaal erg beperkt, terwijl de kosten van de meter aangerekend wordt aan alle Vlaamse gezinnen.

In een rapport dat we vandaag overmaken aan leden van het Vlaams parlement, komen nog andere problemen aan bod. Zo zullen gezinnen genoodzaakt zijn om oude huishoudelijke toestellen, wegens niet compatibel met de slimme meter, te vervangen door nieuwe. Mensen die leven van een uitkering en gepensioneerden zullen harder getroffen worden dan andere groepen: zij verbruiken overdag relatief meer elektriciteit dan een gezin met tweeverdieners, terwijl de invoering van slimme meters  dreigt te leiden tot nieuwe tariefformules die het elektriciteitsverbruik tijdens deze daguren  nog duurder zullen maken.

Slimme meters dreigen ook bestaande sociale maatregelen in de strijd tegen energiearmoede uit te hollen, terwijl voor ons technologische innovatie ten dienste moet staan van sociale vooruitgang. Slimme meters houden ook grote risico's in voor de schending van de privacy van (zowel zwakke als sterke) consumenten: of vindt u het comfortabel dat elektriciteitsleveranciers voortdurend kunnen binnengluren om - uit commerciële overwegingen - ongevraagd te achterhalen wie wanneer in huis is, welke toestellen hoeveel verbruiken?

De machtige voorstanders van slimme meters bezweren politici overal in Europa om snel over te gaan tot een algemene implementatie. Blind vertrouwen op de eenzijdige informatie, zou een fatale vergissing zijn: de maatschappelijke kosten en baten van slimme meters zijn tot vandaag nog ver van voldoende nauwkeurig en objectief in kaart gebracht.

Ook over een eerlijke verdeling van die kosten en baten is nog nauwelijks een debat gevoerd. Een Mattheüseffect van enorme omvang loert om de hoek in het dossier van de slimme meters: want maatschappelijk kwetsbare gezinnen en andere kleine verbruikers zullen fors bij moeten dragen aan investeringen die enkel besparingen bij grote verbruikers en bedrijven tot gevolg hebben.

De slimme meter dreigt op een financieel debacle uit te draaien voor kleine gebruikers en vormt een bedreiging van onze privacy. 
Onafhankelijk en grondig onderzoek is  noodzakelijk  om tot voldragen en sociaal rechtvaardige besluitvorming te komen in dit dossier. Wij rekenen op het Vlaams parlement om in deze zijn verantwoordelijkheid op te nemen.

Geert Marrin (beleidswoordvoerder sector Samenlevingsopbouw); Mieke Clymans (project Energie en Armoede sector Samenlevingsopbouw); Adriaan Meirsman (Onderzoeks- en Informatiecentrum van de Verbruikers Organisaties); Ivo Mechels (woordvoerder Test-Aankoop); Annemie Drieskens (gezinspolitiek secretaris van de gezinsbond); Patrick Develtere (voorzitter ACW); Caroline Copers (algemeen secretaris Vlaams ABVV); Ann Vermorgen (nationaal secretaris ACV) ; Jean Pierre Knaepenberg (intergewestelijk secretaris ACOD Brussel)