'Wie heeft het lef de kleine man naar normen te vragen in een land waar de hoogste politici collaboreerden met uitgevers van gore roddelkranten?', vraagt Tessa Vermeiren zich af. Vermeiren is journaliste op rust. Zij is gewezen hoofdredactrice van Weekend Knack.

Wat zich de jongste dagen in de straten van Britse steden heeft afgespeeld, is een brutale confrontatie met de donkere kant van een tijd waarin voor de meesten onder ons het belangrijkste motto is: 'geniet van het leven' en waarin de waarde van een mens in hoofdzaak wordt bepaald door wat je hebt, draagt en hoeveel je uitgeeft. Wie staat er nog bij stil dat een doorsnee werknemer, een jonge maatschappelijk werker of secretaresse - niet eens de slechtst betaalden -, voor de prijs van een hoofdschotel in een niet eens zo duur restaurant een halve dag moet werken? Wie staat er nog bij stil dat de prijs van een paar schoenen in de betere winkelstraten een tiende bedraagt van zo'n loon?

We hebben de afgelopen dertig jaar geleefd in een droomwereld. Een onwerkelijke bubbel, geschapen door reclame en lifestylemagazines. Een wereld van design, perfecte huizen, exotische reizen. Een wereld waarin jonge voetballers voor miljoenen euro's verkocht worden, een wereld waarin popsterren sandwichman spelen voor dure kledingmerken, parfums, juwelen. Een wereld waarin reclame- en mediamensen plots gingen denken dat ze sterren waren. Een wereld waarin steden gepimpt werden tot glamoureuze, opwindende pretparken voor hippe consumenten met creditcards.

De wereld is ons dorp: nog zo'n illusie van deze tijd. Maar we blijven meestal wel wandelen langs de veilige, opgepoetste straten en vermijden angstvallig de buurten die niet zo aantrekkelijk zijn. Tenzij natuurlijk om een huis te kopen voor weinig geld naar onze norm, veel geld voor wie er voorheen woonde. Gentrification drijft de armen naar de rand van de steden. Irena Bauman, architecte uit Leeds en dochter van socioloog en filosoof Zygmunt Bauman, wees er op dat de centrumstraten van onze steden in handen zijn gegeven van projectontwikkelaars; zij bepalen er de regels. Steeds meer zie je gated communities en commerciële ruimtes die 's avonds worden afgesloten, zodat wie er alleen maar komt om zich te vergapen aan wat hij niet kan kopen, of de dakloze die er beschutting zoekt voor de nacht, buitengesloten worden. Uit naam van de veiligheid. De rellen in de Britse steden bewijzen andermaal dat dit soort veiligheid niet meer bestaat. De vraag waarom onze 'veiligheid' wordt belaagd, kan misschien beantwoord worden door te constateren dat zovelen die aan de buitenzoom van de consumentenparadijzen wonen, alle 'zekerheid' is ontnomen in deze tijd van ongebreidelde consumptie en economische crisis.

De crisis dwingt regeringen wereldwijd om te besparen. De eerste slachtoffers zijn echter steeds diegenen die al weinig hadden. In de Londense buurten waar de rellen uitbraken, werden recent vele jeugdhuizen gesloten, werd beknot op tewerkstellingsbureaus. Ondertussen gaan wel de voorbereidingen door voor de Olympische Spelen, waaraan astronomische bedragen worden gespendeerd.

Is het niet tekenend dat precies nu in een stad als Brussel, waar de jeugdwerkloosheid torenhoog is en de huisvesting van de armsten bijzonder slecht, zo veel aandacht gaat naar een mogelijk nieuw museum dat de stad even aantrekkelijk moet maken als Bilbao en naar een reusachtig nutteloos spiegelend bouwwerk van Jean Nouvel, op een boogscheut van probleemwijk Kuregem? Is het niet tekenend dat in Antwerpen, na jaren van prestigieuze investeringen in de openbare ruimte, een schrijnend plaatstekort in scholen werd geconstateerd?

Theodore Dalrymple schrijft striemend, veroordelend, neerbuigend zelfs over het volk van de Londense volksbuurten waartussen hij heeft geleefd als arts. In victoriaanse tijden noemde men de armen al the criminal classes. Ze hebben geen moraal, geen normen, zijn egoïstisch, vulgair en dom. Zo ongeveer klinkt Dalrymple. David Cameron legt er publiek de zweep op. Waterkanonnen, rubberkogels, opsluiting en het voornemen om de mensenrechten even terzijde te schuiven, om zich flink te tonen.

Tony Judt schrijft in zijn historisch werk Na de oorlog dat vanaf de jaren 80, sinds Thatcher, Groot-Brittannië dan wel een efficiënte economie is geworden maar dat het maatschappelijke weefsel is vernietigd. Blair heeft als Thatcher light dat beleid verlengd en Brown heeft het niet kunnen keren, omdat het ontbrak aan visie. Maar het was zo ontiegelijk druk en boeiend in de rest van het trendy geworden Londen dat niemand zich er rekenschap van gaf of de blik verveeld afwendde van wat hun niet leek aan te gaan.

Die jongen die deze week antwoordde op de vraag waarom hij rel schopte en stal: "We hebben betoogd een tijd geleden, toen reageerde niemand. Nu luistert men tenminste naar ons", die jongen raakte een gevoelige plek.

Wanneer je gedurende decennia onderwijs, publieke ruimte, tewerkstellingsbeleid... laat verkommeren, wanneer prestigeprojecten zoveel belangrijker zijn geworden dan het sociale weefsel, dat met de jaren steeds meer onder druk komt, dan moet je uiteindelijk niet verbaasd zijn wanneer de boel plots ontploft. En wie heeft het lef in deze tijden de kleine man naar normen te vragen, in een land waar de hoogste politiechefs en politici collaboreerden met gewetenloze journalisten en uitgevers van gore roddelkranten? Politieke en sociale verwaarlozing van de kleine mensen in een maatschappij die overwegend wordt geregeerd door een blinkende patsersklasse, dat is een tijdbom. Die is nu ontploft. In Groot-Brittannië.

Sociale puzzel
Zijn er nog politici, ook in dit land, die dit durven en kunnen aanpakken op een andere manier dan door er de karwats op te leggen? Politici die de eigen fouten durven erkennen en hardop de kant durven kiezen van dat 'vulgaire klootjesvolk' dat meer en meer wordt uitgescholden door de Dalrymples van deze wereld?

Er is maar één wereld: die waarin we noodgedwongen moeten samenleven. Wie de ogen sluit voor wat gist in de onderbuik van de maatschappij, wie liever speelt met de legoblokken van grootse projecten dan met de ingewikkelde sociale puzzel, die krijgt het 'klootjesvolk' ongevraagd op zijn drempel. En ze zullen niet vriendelijk vragen om binnen te mogen.