Blijkbaar ben ik dus een onderzoeksobject geweest van de Tsjecho-Slowaakse geheime dienst STB en heeft die in Brussel af en toe een mannetje achter mij aan gestuurd. Nooit heb ik er iets van gemerkt en dus heeft die stille meneer Krupka zijn werk goed gedaan. Dat iedereen op de Tsjecho-Slowaakse ambassade, van ambassadeur tot klerk, hand- en spandiensten leverde aan de geheime dienst was destijds de evidentie zelve en dat wist ik dus wel.

Als student was ik al een paar keren in Praag geweest, omdat ik een liefdesverhouding heb met die stad. Die is mij ingegeven door de schrijver Franz Kafka, wiens werken mij decennia nadien nog vasthouden. Als snotstudentje was het geen kunst om een visum te bemachtigen, maar later als journalist werd dat helemaal anders. Het lag in de late jaren zeventig, begin jaren tachtig - voor de val van het IJzeren Gordijn dus - niet voor de hand om als journalist in Praag te raken. Want daar ging het om: in Praag was er het politieke gebeuren en zaten de dissidenten, en daar had je alle mogelijkheden om een en ander als toeristische uitstap te camoufleren. Maar eerst had je wel hulp nodig van de ambassade in Brussel, die je tenslotte het visum moest geven.

Je kon dus best een beetje aanpappen met de communistische bureaucraten op de ambassade in Brussel en de aangewezen persoon daartoe was de 'persattaché', die natuurlijk ook van de STB was. Ik heb er een paar gekend, maar die hebben mij natuurlijk nooit op straat gevolgd en ik weet dus ook niet of agent Krupka een van hen was.

De eerste keer heb ik nog gelogen en in het vakje beroep 'bediende' ingevuld, maar na publicatie van een artikel over Franz Kafka in zijn thuisstad was dat niet meer houdbaar en hing je gewoon af van de goodwill van de STB-diplomaten. Een paar keren is mij een visum geweigerd, maar met een beetje lef kun je zo'n organisatie ook redelijk makkelijk om te tuin leiden.

Ik reed naar Bayerisch Eisenstein, een stadje in Duitsland tegen de grens met Tsjechië, nam daar bij de eerste de beste busonderneming een citytrip naar Praag en kreeg tussen Duitse medereizigers een stempel in mijn paspoort van nukkige grenswachters. Mijn beroep stond niet in mijn pas en die wachters vroegen verder niets aan deze 'toerist'. 'Brussel' en de STB wisten dus niet dat ik mij heimelijk in hun land bevond, zoals ze ook niet wisten dat de pakjes Duitse marken in mijn zakken niet bedoeld waren om grote sier te maken in het goedkope Praag, maar om door te geven aan de dissidentenbeweging Charta '77.

Dat ze mij in Brussel schaduwden, heb ik nooit geweten. Wat mij wel verbaast, is dat ze mij in Praag nooit hebben aangehouden en het land uitwezen. De STB moet gewoon geweten hebben dat ik in het café op de hoek zat, vlak tegenover het adres Anglicka Nr 8, omdat ze er zelf van 's morgens tot 's avonds zaten. Ze hielden Petr Uhl in de gaten, een opperdissident die na de Fluwelen Revolutie directeur van het persagentschap CTK is geworden. We hadden zo onze truukjes om elkaar toch te ontmoeten. Dat ze dat niet ontdekt hebben, wil toch zeggen dat ze hun huiswerk niet helemaal goed hebben gemaakt.

Frank Schlömer
Redacteur buitenland