Antisemitisme is geen vies woord voor een kleine helft van de jonge Brusselse moslims, blijkt uit uit de studie Jong in Brussel (DM 13/5). Het verbaast schrijver en columnist Tom Naegels dat dat zo verbaast.

Heel veel Belgen van Arabische of Turkse origine koesteren, en ik zal me voorzichtig uitdrukken, racistische sentimenten tegen joden. Dat is zo - het is in die mate zo, dat het verbaast dat het Mark Elchardus zo verbaast. Iedereen weet dat toch? Volgens mij merk je het al aan de frequentie waarmee er op elke kritiek wordt gereageerd met: 'En de joden dan?' In dit geval zou dat dan zijn: 'En het anti-Arabische racisme bij de joden dan? Daar spreekt weer niemand over!'

Hetzelfde geldt voor Oost-Europeanen, overigens. Ook uit de mond van Russen, Polen of Albanezen kun je bij wijle ontstellend antisemitische praat horen rollen - en ook niet alleen bij de slechtst opgeleiden onder hen.

Het zou me benieuwen daar onderzoek over te lezen. Om te zwijgen over wat er soms in evangelische kerken wordt uitgekraamd. En laat ons het virulente anti-joodse racisme onder westerlingen tot de Tweede Wereldoorlog niet vergeten. Om begrijpelijke redenen wordt dat nu onderdrukt; bij niet-westerlingen speelt het trauma van de Holocaust minder. Laat ons zeggen dat wij, uit eerlijke schaamte, onze ondergangsfantasieën over de vreemde cultuur die de onze komt omverwerpen, projecteren op andere groepen.

Het verbaast dan ook dat Mark Elchardus zo zijn best doet om de réden voor dat antisemitisme te willen begrijpen. Komt het door de sociale achtergrond? Nee, dat kan niet. Is er dan een religieuze verklaring? Mm, misschien. Volgens mij gaat hij voorbij aan de meest voordehandliggende van al: dat antisemitisme een eeuwenoude racistische ideologie is, die wijdverspreid over heel de wereld voorkomt, en die zich al die tijd autonoom heeft weten te reproduceren. Zoals alle racisme gaat het allianties aan met andere overtuigingen, zoals religieuze of politieke. Er bestaan christelijke antisemieten en islamitische, zoals er anticommunistische antisemieten bestaan, antikapitalistische en antizionistische. Al die overtuigingen zijn autonoom - je kunt perfect antizionist zijn maar niet antisemiet, net zoals je antimoslim kunt zijn zonder anti-Arabisch te worden - al kunnen ze elkaar dodelijk versterken.

Bij veel Marokkanen en Turken zie je vandaag én de religieuze versterking én de politieke. En het moet ook wel gezegd: nogal wat van de media uit het Midden-Oosten doen niet echt moeite om het virulente cliché van de gemene jood te relativeren.

Het antisemitisme is daarin niet uniek. Het is een van vele, zij het wel een van de hardnekkigste en agressiefste racistische ideologieën die zich als een erfelijke ziekte in de menselijke cultuur hebben genesteld. Er bestaat racisme tegen joden, zwarten, Arabieren, Turken, Roma. Er bestaat racisme tegen blanke Europeanen en allicht tegen alle andere volkeren ter wereld. Al die vormen komen in ons land voor, in alle subculturen, in de gekste combinaties. Alle worden ze van vader op zoon, van moeder op dochter overgegeven, via gesprekken onder peers, in grapjes, door de beeldvorming in de media, door religieuze en politieke leiders, door iedereen die de waarden van een gemeenschap doorgeeft. Het is mogelijk dat expliciete vormen minder geuit worden als mensen weten dat dat not done is; als 'politieke correctheid' dus een rem vormt. Dat zou kunnen verklaren waarom het bij beter opgeleide westerlingen minder vaak lijkt voor te komen. Al schrik ik vaak van de slinkse, erg 'intellectuele', moeilijk te traceren manieren waarop het zich niettemin uit.

Racisme bij minderheden valt op, omdat we gewend zijn hen als slachtoffer ervan te zien. Dat zijn ze ook. Het ene racisme heft het andere niet op: je kunt anti-joods racisme niet goedpraten door te verwijzen naar racisme tegen Marokkanen, net zomin als racisme tegen Marokkanen nu plots zou mogen, als blijkt dat ze zélf ook racistisch zijn. Discussies over racisme en discriminatie krijgen zo de vorm van een spel zwartepieten: niemand erkent het bij zichzelf, maar bij de ánder, oei oei.

Het zou ontzettend opluchten als Belgische Marokkanen en Turken deze resultaten niet meteen honend van tafel zouden vegen, en zich eens afvragen welke grapjes over joden ze tegen elkaar vertellen - even onschuldig, allicht, als de grapjes die westerlingen over hén vertellen. Tegelijk zou het opluchten als westerlingen hier geen zoveelste excuus in mochten zoeken, om hun eigen gedrag niet te wijzigen.