Politiek commentator Steven Samyn maakt als opiniemaker van De Morgen een balans op van de afgelopen week.

Welke koers moeten CD&V en Open Vld varen? De discussie die bij CD&V sluimerde, is bij Open Vld opengebarsten. Achter die discussie gaat de fundamentele vraag schuil op welke kiezers de twee partijen moeten mikken om uit het electorale dal te klimmen: de centrumrechtse Vlaamsvoelende kiezers die N-VA massaal naar zich toe getrokken heeft of de 70 procent niet-N-VA-kiezers in Vlaanderen.

Eind augustus 2001 in de kantoren van Herman Schueremans, de organisator van Rock Werchter. Johan Van Hecke en een aantal andere christendemocraten - de meesten op dat moment nog lid van de CVP - tekenen een intentieverklaring met de toenmalige Open Vld-top. Op twee pagina's worden enkele beginselen van een potentiële 'brede Vlaamse volkspartij' opgesomd. Ruim een maand later zal de CVP vervellen in CD&V. Nog een maand later volgt de officiële oprichting van Van Heckes Nieuwe Christen-Democratie (NCD).

Die NCD is een van de bouwstenen waarmee de liberalen hun ultieme ambitie willen realiseren: het onttronen van de christendemocraten als eerste volkspartij. Enkele jaren later is het hard wakker worden voor Open Vld. Dankzij de electorale doping van kartelpartner N-VA zijn de rollen weer omgedraaid en zit CD&V opnieuw in de cockpit. Paars heeft zich kapot geregeerd en Yves Leterme (CD&V) raapt de vruchten op van de oude politieke waarheid dat een regering eerder kapot gaat aan interne verrotting, dan aan het werk van de oppositie.

Het succes van CD&V/N-VA wordt een blauwe obsessie. Maar zelfs nadat het kartel is gebarsten, blijven de liberalen zich zo sterk focussen op de christendemocratische concurrentie en de figuur van Leterme dat ze de boot missen. Niet CD&V, maar N-VA blijkt volgens de Vlaamse kiezer het best de Vlaamse grondstroom te incarneren.

De strijd tussen CD&V en Open Vld leverde uiteindelijk twee middelgrote/middelkleine partijen op die werden weggeblazen door de Vlaams-nationalisten. Het is de N-VA die het nieuwe ijkpunt is waarop ze hun strategie afstemmen.

Sinds de verkiezingsnederlaag van vorig jaar, volgt CD&V een duidelijke koers. Wij zijn niet aan zet en wij wijken geen duimbreed van de N-VA, is het leitmotiv. "Kijk eens naar de feiten. Wie heeft de Octopusnota geschreven? CD&V. Wie heeft de Copernicaanse omwenteling gelanceerd? CD&V. Wie heeft de hervorming van de gezondheidszorg uitgetekend? CD&V. Wie heeft de ideeën voor de nieuwe financieringswet geleverd? CD&V", merkt minister-president Kris Peeters (CD&V) vandaag op. In een adem voegt hij eraan toe dat de christendemocraten hun marketing misschien wat beter hadden moeten verzorgen en meer moeten verduidelijken welke voorstellen uit hun koker komen. Maar dat had het beeld bij de publieke opinie van een partij die in het wiel van de N-VA zit, niet fundamenteel bijgestuurd.

Na een maandenlange onderhandelingsslag en tegenvallende peilingen borrelt her en der in de partij onvrede op over de soms al te Vlaamse standpunten die CD&V inneemt. "Het lijkt alsof de partij niet achter de brede rug van De Wever uit durft komen", klonk het onlangs. Na het afwijzen van de nota van bemiddelaar Johan Vande Lanotte (sp.a) waren er ook al kritische geluiden op te vangen. ACW-voorzitter Patrick Develtere reageerde "verbijsterd". In een interview met deze krant signaleerde hij begin deze maand fijntjes dat "de 17 procent kiezers die CD&V overhoudt in belangrijke mate van ons komen."

Een koerswijziging zit er echter niet aan te komen. Voor wie daaraan mocht twijfelen zet Kris Peeters nog eens de puntjes op de i. "We hebben bij de verkiezing van 2010 een ongelooflijke pandoering gekregen. Als we onze Vlaamse lijn niet aanhouden, kunnen we de boeken dicht doen." De christendemocraten zijn duidelijk nog niet van plan een millimeter te bougeren.

Bij Open Vld was er tot nog toe weinig aanleiding voor grote interne spanningen. De Vlaamse liberalen konden/moesten vanaf de zijlijn toekijken. Nu ze opnieuw rond de tafel zitten, blijkt dat de relatieve stilte van de voorbije maanden, alleen maar stilte voor de storm was. Kamerlid Mathias De Clercq is in De Morgen spijkerhard. Niet alleen voor CD&V die "naar de N-VA zit te kijken als een konijn naar een lichtbak". Maar ook voor zijn eigen partij. "Open Vld is te gebiologeerd door de N-VA. We gaan daar te weinig tegen in. We moeten net benadrukken dat de N-VA een separatistische logica propageert die ons naar het isolement drijft en niet goed is voor de mensen. Mijn partij moet duidelijk durven te maken dat dit niet onze strategie is. We zitten al te lang in het wiel en rijden mee naar de afgrond."

De poulain van gewezen premier Guy Verhofstadt (Open Vld) maakt brandhout van de strategie van zijn partijtop. "In mijn partij wordt veel te strategisch nagedacht in functie van de anderen. Stop daarmee. Gooi dat juk af en volg je eigen richting. Stop met het kortetermijndenken." Ten slotte maakt hij in niet mis te verstane bewoordingen duidelijk dat hij niet gelooft in een oplossing met de N-VA. "Die partij faket wat en hoopt dat ze eruit geschopt zal worden. Het heeft lang genoeg geduurd en de N-VA heeft nu toch wel duidelijk aangetoond dat ze niet tot oplossingen kan of wil komen."

Uitlatingen die lijnrecht ingaan tegen de houding van zijn voorzitter Alexander De Croo. Die mikte de voorbije weken op een centrumrechtse coalitie met CD&V, N-VA en Open Vld aan Vlaamse kant. Iets waar ook de N-VA al langer op aanstuurde. De PS maakte echter meteen duidelijk dat ze zusterpartij sp.a in geen geval laat vallen. Waardoor het vandaag vooral gaat over de vraag of de groenen er kunnen worden afgereden. Een zaak die amper een maand na de verkiezingen ook al opdook.

Achter de discussie over de te volgen koers - die bij CD&V sluimerde en bij Open Vld is opengebarsten - gaat de fundamentele vraag schuil op welke kiezers de twee partijen moeten mikken: de centrumrechtse Vlaamsvoelende kiezers die N-VA massaal naar zich toe getrokken heeft of de 70 procent niet-N-VA-kiezers in Vlaanderen. Voor De Clercq lijkt de te volgen koers duidelijk. Open Vld moet hét alternatief vormen voor de niet-N-VA-kiezers. Daarmee komen de liberalen op het terrein van de sp.a.

Revolte
"Alleen gedurfde, radicale dingen brengen verandering. Zolang dat aan de Muur gebeurt, zegt iedereen fantastisch, schitterend, maar dat is niets voor België. Want dit is een land van foefelaars, compromissenmakers en we-regelen-het-welmensen. Daar revolteer ik tegen." Het citaat is van Guy Verhofstadt, uit 1993. Maar het had net zo goed van N-VA-voorzitter Bart De Wever kunnen zijn, in 2011. Achttien jaar na de liberale coryfee spreekt het uitzicht op radicale veranderingen blijkbaar aan. Het ziet er niet naar uit dat de N-VA electoraal zal beginnen bloeden zolang de communautaire hypotheek in ons land niet gelicht is. Welke koers de politieke concurrenten ook varen.

Pas als de staatshervorming niet langer het alles dominerende thema is, maken CD&V en Open Vld een kans opnieuw sterk te kunnen groeien. Anders dreigen ze alleen nog maar verder te verschrompelen tot onder het historische dieptepunt waar ze vandaag zitten.

Maar zelfs al verdwijnt het communautaire van de agenda, dan nog zal het heel moeilijk worden voor de uitdagers van de N-VA om het marktleiderschap in Vlaanderen te heroveren. Dat illustreerde de discussie over de gezinshereniging die deze week in het parlement werd gevoerd. Een centrumrechtse wisselmeerderheid keurde in de kamercommissie Binnenlandse Zaken strengere regels goed die de migratie naar België zouden kunnen afremmen. Iets waar CD&V en Open Vld al jaren op aandringen, maar ze in een regering met PS en cdH niet konden realiseren. Politici van de twee partijen bestookten de journalisten dan ook met telefoontjes om het vaderschap van de maatregel te claimen. Maar het was de N-VA die met de meeste pluimen ging lopen.

Als - zeg wel als - ze ooit in een regering zouden stappen, wil de N-VA maar al te graag CD&V en Open Vld erbij. Niet alleen om de centrumrechtse flank te versterken. Maar ook omdat het beter is de rechtstreekse concurrentie mee aan boord te hebben, dan tegenover je in de oppositie. Zeker als die regering miljarden moet gaan besparen.

En als die regering kapot gaat aan interne verrotting, dan rot de concurrentie mee.