Walter Pauli kijkt op gezette tijden, gewapend met een scherpe pen, nieuwsmakers recht in de ogen.Vandaag: de vakbondsbazen.

Misschien dat sommigen bij de vakbond het nog niet in de smiezen hebben, maar de ongehoorde 'pesterijen' bij MACtac - door vakbondsafgevaardigden of tenminste kandidaten bij sociale verkiezingen, zo bleek later - zijn veel meer dan een geïsoleerd geval van wangedrag. Ze zijn in potentie haast net zo schadelijk voor de vakbond als de gevallen van pedofilie dat waren voor de katholieke kerk. Natuurlijk is pedofilie een andere misdaad dan collectieve pesterij op het werk. Maar tegelijk behoeven ook de laatste feiten weinig nuance. Voor wat intussen gekend is van op de werkvloer van MACtac, is pesterij een haast misdadig understatement.

Kinderen pesten elkaar op school. Dit is erger, gruwelijker, amper goed te praten of te verklaren, wat bij pestertjes op school doorgaans wel nog kan. Dit is het voorgeborgte, of al niet meer, van misdadig sadisme, waar brutaliteit eindigt en martelen begint. Of hoe noemen we het knevelen, de slagen en schoppen, de psychische terreur en de seksuele vernederingen die de slachtoffers ondergingen?

Slachtoffers, zo wanhopig en geïsoleerd en helemaal alleen, naakt en uitgekleed, zelfs nog met hun kleren aan. Daartegen - pardon, daarrond - al die daders veilig in groep, een roedel hyena's, de laffe lach incluis. Akkoord, het beeld stoelt op persoonlijke en dus partijdige getuigenissen van de slachtoffers, maar de daders voelen blijkbaar weinig aandrang om hun versie van de feiten omstandig toe te lichten, en de gefilmde beelden dienen hen bepaald niet à décharge. Het gaat dus om feiten die fundamenteel anders zijn pedoseksuele verkrachtingen, maar die evenzeer een inbreuk zijn op de menselijke integriteit van de slachtoffers.

Neen? Het kwaad minimaliseren en "de zaak intern regelen" waren in eerste instantie ook de reactie van de kerkelijke hiërarchie. Vanzelf - prekend sprak men die mistoestanden niet goed, maar alsnog zwaar veroordelen was nog iets anders. Elke foute pater was "een geïsoleerd geval". Als straks een vakbondsleider zegt dat MACtac "niet mag veralgemeend worden", pas dan op. Inder daad, het zou crimineel zijn ineens alle syndialisten te criminaliseren, en het zal wel dat er op zoveel duizenden vakbondskandidaten wel pesters en klaplopers zitten.

Externe kritiek
En toch bestaat binnen de arbeidersbeweging de neiging ook hen te helpen of zeker te beschermen. Met de beste bedoelingen: de vakbond neemt het op voor haar mensen. Omdat zij van de vakbond en dus 'goed' waren. Omgekeerd: wie de délégué belaagt, is fout. En dan maakt het weinig uit of het het bedrijf zelf is of een personeelslid, in het geval van pesten: het slachtoffer. Die houding geeft in evenveel bedrijven en overheidsinstellingen het plaatselijke syndicaat een slechte naam.

In het geval van de kerk werkte externe kritiek juist contraproductief. Ophefmakende berichten in de media werden nukkig afgedaan als een kwaadwillige externe campagne om de kerk te schaden. Bij aficionado's van de vakbond hoor je dat nu ook: "De zaak-MACtac wordt gebruikt om de vakbond te discrediteren en de ontslagregeling voor délégués te ondergraven." Natuurlijk is dat zo. Zoals verwacht liet professor Marc De Vos van de denktank Itinera deze kans tot versoepeling van de ontslagregeling niet aan zich voorbij gaan. Maar in plaats van uit te halen naar terechte mediakritiek of gefrustreerd te reageren op opportunisme à la Itinera, evalueren ACV'ers en ABVV'ers best eerst de eigen procedures.

Want na de onbeschrijflijke feiten traden bij de christelijke en socialistische vakbonden mechanismen in werking die sterk doen denken aan dat van de katholieke kerk. Niet omdat syndicalisten vermomde hogepriesters zouden zijn, maar omdat zo'n houding typisch is voor organisaties waarin de interne logica van de organisatie primeert op de doelstelling ervan; waar men weinig oog heeft voor de externe beoordeling van de eigen werking.

De kerk is/was altijd geneigd principieel de kaart van de foute priesters te trekken, omdat het priesters waren. Men helpt de slachtoffers wel wat vooruit, maar tegelijk dekt men ook de daders in. Zo gebeurde ook bij MACtac. CSC-ACV hielp het slachtoffer tot bij de bedrijfsgeneeskundige dienst van MACtac. En toen veel later de pesters uiteindelijk ontslagen werden, vochten die hun ontslag aan bij de rechtbank. Maar omdat zij ooit kandidaat waren bij de sociale verkiezingen, kregen zij steun van de vakbond, wonnen zij in beroep hun zaak en vingen ze een mooie premie. Bij het FGTB-ABVV gebeurde hetzelfde.

Eigen procedures evalueren
Gelukkig toont de vakbond zich vanaf dit moment verstandiger dan de kerk. ACV-secretaris Luc Van Dessel was ontwapenend eerlijk op de sociale nieuwssite De Wereld Morgen: "De cameraman kon als lid van onze vakbond automatisch beroep doen op onze juridische dienstverlening. Het probleem is dat die dienst dat strikt juridisch heeft bekeken."

Dat was fout, zegt Van Dessel: "Als de schuld zo duidelijk vastligt, dan moeten we die automatische dienstverlening kunnen blokkeren. Wij moeten het niet opnemen voor wie zo duidelijk deontologisch in de fout gaat." En zondag zei ACV-voorzitter Luc Cortebeeck in De zevende dag dat dergelijke pesters niet thuishoren in het ACV. Voorlopig reageerde het ABVV nog niet zo.

Dat is dus alvast één troef die de christelijke vakbond voor heeft op de katholieke kerk. Noch paus Benedictus XVI, noch aartsbisschop Léonard, noch de Belgische bisschoppenconferentie heeft al klaar en duidelijk gezegd dat Roger Vangheluwe niet meer thuis hoort in de kerk. Wel integendeel, hij blijft nog altijd 'een broeder in het geloof '. Het was een eerste, nodige stap.

Maar het nadeel blijft: in het collectieve geheugen staat het beeld gebrand van vakbonden die boven de wet staan en zelfs het goorste crapuul verdedigen. Als ze van tijd tot tijd maar met een syndicale vlag zwaaien. Dat beeld is in zijn algemeenheid onjuist. Maar dat er gevallen zijn waarin dat wél zo was, zullen alleen diehards ontkennen.

Het zou dus de vakbonden niet alleen eren, maar vooral sterken als ze dit incident zouden aangrijpen om de eigen procedures te evolueren, als ze zouden nadenken over de rekrutering van hun afgevaardigden te evalueren, en zich niet te snel zouden afsluiten, maar integendeel op een verstandige manier zouden opstellen op kritiek op 'hun mensen'. Zeker als die van op de werkvloer komt.

Het is de kunst om uit de zaak-MACtac de juiste conclusies te trekken, en snel. De kerk deed en doet dat niet, bij de vakbond is het beeld nog diffuus. Vraag is dus of Luc Cortebeeck en Rudy De Leeuw hun instellingen even veel publieke imagoschade willen doen oplopen en intern net zo veel ontdopingen willen riskeren als Léonard dat deed met zijn kudde.