Paul De Grauwe: afschaffen Nobelprijs economie is stap te ver. De Grauwe is professor internationale economie aan de KU Leuven. De kritiek op de Nobelprijswinnaars economie die onrechtstreeks hebben bijgedragen tot de financiële crisis is voor een deel terecht, vindt De Grauwe. Maar om daarom die prijs maar meteen af te schaffen?

Vandaag wordt de Nobelprijs economie aangekondigd. Puristen zullen zeggen dat het geen echte Nobelprijs is zoals die van de vrede, literatuur, geneeskunde en andere wetenschappen. Het was helemaal niet de bedoeling van Alfred Nobel om een prijs economie in te stellen. Dat gebeurde pas veel later in 1969, toen de Nationale Bank van Zweden voor de eerste keer een prijs economie uitreikte ter nagedachtenis van Alfred Nobel. Ondertussen wordt de prijs in één adem vernoemd met de andere Nobelprijzen. Ook de officiële uitreiking van de prijs economie heeft plaats in Stockholm op hetzelfde moment als de uitreiking van de andere prijzen.

Sinds enkele jaren is er controverse over de vraag of de economen zo'n Nobelprijs wel verdienen. Die controverse is niet nieuw. Ze ontstond al in de jaren negentig toen John Nash (je weet wel, de gekke wiskundige econoom uit de film A Beautiful Mind) de prijs kreeg. Toen reeds waren de erfgenamen van Alfred Nobel heel ontevreden over de uitreiking van de prijs aan Nash.

Sinds de uitbarsting van de financiële crisis is die controverse nog intenser geworden. Er is reden genoeg om ontevreden te zijn over de economen. Een hele rits economen hebben de prijs gekregen om hun bijdragen in de financiële theorie; een theorie die aan de basis lag van de ontwikkeling van nieuwe en gevaarlijke financiële producten. Het zijn dezelfde producten die ontploft zijn in 2007 toen de kredietcrisis losbarstte.

Er is hier een analogie met de fysici die de fundamentele kennis hebben ontwikkeld die de kernenergie heeft mogelijk gemaakt. Die kennis heeft ook geleid tot de atoombom. De vraag is dus of het wel een goed idee is wetenschappers te belonen voor een ontdekking die tot een catastrofe kan leiden. We hebben vandaag de neiging om te zeggen dat in het geval van de fysici die prijs verdiend is. Geldt dat ook voor de economen?

Het is niet evident. Terwijl de fysici die de basis hebben gelegd van de ontwikkeling van de kernenergie nooit hebben getwijfeld aan het potentiële gevaar ervan, kan niet hetzelfde gezegd worden van de financiële economen. Die laatste hebben haast zonder uitzondering de risico's in hun modellen systematisch onderschat. Het gevolg is geweest dat ook bij de toepassing van deze theorie de risico's sterk onderschat werden. Neem als voorbeeld de theorie van de optiecontacten ontwikkeld door Black en Scholes. Die theorie gaat ervan uit dat de verdeling van de koersveranderingen normaal is. Deze hypothese sluit dus uit dat er heel grote prijsveranderingen kunnen optreden zoals die in oktober 2008. De financiële theoretici die een Nobelprijs hebben gekregen, hadden een theorie die zei dat financiële crisissen niet mogelijk zijn. Eenzelfde voorspelling ligt aan de basis van de nieuwe macro-economie, zoals die ontwikkeld werd door de Nobel-laureaten Lucas, Kydland en Prescott. Volgens die Nobellaureaten zorgen rationele economische agenten er voor dat economische crisissen niet kunnen voorkomen.

Het is alsof de fysici na de ontdekking dat het atoom kan gesplitst worden zouden verteld hebben dat we ons geen zorgen moeten maken en dat er niets ergs kan gebeuren met zo een splitsing. Veel vertrouwen zouden die fysici vandaag niet genieten.

Dwaalsporen
Nobelprijseconomen hebben dus flaters begaan. Betekent dat dan dat de Nobelprijs economie moet afgeschaft worden?

Ik denk het niet. Om te beginnen zijn er veel meer Nobelprijseconomen die beloond zijn geworden voor fundamentele bijdragen die overeind zijn gebleven. Ten tweede is de economie als menswetenschap inherent moeilijker dan de harde wetenschappen. In deze laatste laten algemene wetmatigheden zich gemakkelijker afleiden dan in de economie. Er zijn maar heel weinig economische wetmatigheden waarover we heel zeker kunnen zijn. Het gevolg is dat vergissingen en dwalingen meer voorkomen in de economische dan in de harde wetenschappen. Vooruitgang in economische inzichten is dus trager en moet voortdurend herzien worden.

Economen geraken op dwaalsporen die nadien moeten verlaten worden. Het feit dat wetenschappers zich vergissen is mijns inziens geen voldoende reden om de Nobelprijs economie af te schaffen.
Ik volg de critici echter wel wanneer ze stellen dat andere menswetenschappen (psychologie en sociologie) met evenveel recht als de economie een Nobelprijs kunnen claimen. Het zou dus zinvoller zijn een Nobelprijs in de menswetenschappen op te richten dan een prijs die exclusief is weggelegd voor de economen. Zo een privilegie verdienen economen niet.