Pieter Ballon en Olivier Braet bemiddelen in de tv-oorlog. 'Telenet en Belgacom TV maken ons product kapot', zo schreven VRT, VMMa en SBS in een brief aan de operatoren. Maar volgens Ballon en Braet van het onderzoekscentrum Studies on Media, Information and Telecommunication (SMIT-IBBT) hebben beide partijen gemeenschappelijke belangen te verdedigen.

De spanningen tussen de Vlaamse tv-omroepen en de netwerkoperatoren lijken steeds hoger op te lopen. Afgelopen maandag lekte een brief uit van VRT, VMMka en SBS aan Telenet en Belgacom TV. Daarin stellen ze dat het gemak van digitale tv om programma's op te nemen hun relatie met de kijker ondergraaft en hun inkomsten vernietigt. De omroepen schieten met scherp: "Ze maken ons product kapot". Ze denken daarbij wellicht aan de tegenvallende inkomsten van on-demanddiensten als iWatch en Net Gemist, die in 2009 slechts 10 procent opbrachten van wat men (weliswaar zeer royaal) had ingeschat. Bovendien blijkt bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk dat tot 30 procent van de digitale kijkers zijn of haar programma vooraf opneemt, en dus ook duchtig de reclameboodschappen overslaat. Het antwoord van Belgacom -"Als omroepen tien keer herhalingen van FC De Kampioenen uitzenden, kunnen we begrijpen dat niemand dat nog opvraagt"- kon tellen als tegenzet.

Het is aanlokkelijk om dit conflict te reduceren tot een geïsoleerde centenkwestie, waarbij de omroepen en operatoren met getrokken messen tegenover elkaar staan. Er is echter meer aan de hand. De brief van de omroepen moet volgens ons voornamelijk gezien worden als teken van hun angst voor de toekomst, eerder dan als reactie op enkele tegenvallende inkomsten vandaag.

Op het eerste gezicht is er vandaag met het product televisie immers niet zoveel mis. 'Lineaire' televisie, zoals die in real-time wordt geconsumeerd vanuit de luie zetel, is nog steeds een populair product. Uit gegevens van de IBBT Digimeter blijkt dat de Vlaming nog steeds gemiddeld tussen de 2,5 en 3 uur tv kijkt per dag, en dat primetime onveranderd tussen 19 en 22u blijft liggen. Ook de markt voor tv-advertenties stijgt weer fors, zoals Roularta deze maand nog aangaf. Het 'niet-lineair' kijken, of het nu via de digicorder of via YouTube is, lijkt vooralsnog een complementair fenomeen.

Maar, omroepen hebben enkele goede redenen om zich bezorgd te maken over hun positie op langere termijn. Vorig jaar al opperde Belgacom dat de omroepen binnenkort zullen betalen aan de operatoren om uitgezonden te worden, in plaats van omgekeerd. De uitspraak van Duco Sickinghe, die zijn Telenet ziet als de Delhaize, en de omroepen als Unilevers die moeten vechten om goede schapruimte, is inmiddels tot veler geesten doorgedrongen. Het komt erop neer dat zowel de omroepen als de operatoren hét tv-platform willen zijn waar de kijkers een binding mee hebben, en dat tegelijk de toegang tot die kijkers aan adverteerders kan doorverkopen.

Creativiteit, graag
Tot zover het verhaal van de strijd. Er is ook een gezamenlijk belang, dat dreigt ondergesneeuwd te raken in de hele woordenoorlog. Via internet kunnen straks rechtstreeks films op je tv gedownload worden zonder dat daar nog een lokale omroep of operator bij te pas komt. En op Facebook staan elke dag meer reacties en interacties van consumenten over tv-programma's dan de omroepen of de operatoren op dit moment ooit kunnen bijeendromen. Zo kon de platformfunctie wel eens naar heel andere actoren verschuiven...

Hoe constructief vooruitgang boeken in dit verhaal? Allereerst moeten operatoren inzien dat het ook in hun belang is als er voldoende geld terugvloeit naar zij die zorgen voor nieuwe, lokaal geproduceerde programma's. De eerste stap naar een eerlijke inkomstenverdeling is meer transparantie over waar het geld van digitale tv terechtkomt. Nu ontbreekt dit nagenoeg totaal.

Tegelijk moeten de omroepen beseffen dat het tegenhouden van niet-lineair tv-kijken als een volwaardig complement naast (en in sommige gevallen, in de plaats van) lineaire tv onmogelijk is. Ze moeten bovendien erkennen dat de investeringen van de netwerkoperatoren in digitalisering het product tv ook aantrekkelijker maken. En tenslotte is het ook aan de omroepen zelf om te komen met nieuwe formats en nieuwe manieren om de kijker bij het eigen product te betrekken. Naast digitale tv bieden de pc, de smartphone en andere iPads volop mogelijkheden.

Aan de omroepen om hun vaak geroemde creativiteit te bewijzen.