Luk Vervaet klaagt staat van gevangenisonderwijs aan. Vervaet was leraar Nederlands in de gevangenis van Sint-Gillis tot hem vorig jaar de toegang tot alle Belgische gevangenissen werd geweigerd. In maart besliste de Raad van State nochtans dat het dossier van Vervaet geen element bevat dat toelaat te begrijpen waarom hij daar niet langer welkom is. Bij de start van het nieuwe schooljaar schrijft de ontslagen gevangenisleraar een open brief aan justitieminister Stefaan De Clerck.

Geachte mijnheer de minister,

Ik schrijf u omdat ik dit jaar niet meer aan het werk mag als leraar Nederlands in de gevangenis van Sint-Gillis. Ik schrijf u via de media, omdat u geen gesprek met mij wilt, ook al heeft de rechtbank in kort geding u daartoe tweemaal aangemaand.

U en ik hebben elkaar maar één keer ontmoet. Het was in mei 2009, toen u en Didier Reynders een dag organiseerden voor de gevangeniswerkers onder de naam Prison Make in de Bozar in Brussel, etentje incluis. U wou ons doen kennismaken met het masterplan voor de bouw van nieuwe gevangenissen. U wilt immers twaalf nieuwe gevangenissen bouwen, zes oude gevangenissen sluiten en 2.028 extra cellen creëren voor een bedrag van 300 miljoen euro. Ik had een oproep gedaan om niet deel te nemen aan die dag en een conferentie te organiseren over een andere aanpak van criminaliteit en delinquentie. We kruisten elkaar bij de ingang en ik zei: "In Brussel leeft een kwart van de bevolking onder de armoedegrens. Brussel heeft geen nieuwe gevangenis, maar scholen, ziekenhuizen en arbeidsplaatsen nodig." En u antwoordde: "Daar wordt aan gewerkt, maar dat is niet mijn bevoegdheid." Achteraf gezien zei ik u op Prison Make niets anders dan wat u een jaar later in het rapport van het Antifoltercomité van de Raad van Europa (CPT) kon lezen: "Het CPT houdt eraan te herinneren dat het verhogen van de gevangeniscapaciteit op zich het probleem van de overbevolking niet kan oplossen. In talrijke landen België inbegrepen werd vastgesteld dat de gevangenispopulatie toeneemt naarmate de gevangeniscapaciteit vergroot..." Maar goed.

Drie maanden na onze ontmoeting werd mij door Hans Meurisse, uw nationaal directeur van de gevangenissen, de toegang tot alle gevangenissen in België ontzegd. Omwille van "veiligheidsredenen". Die redenen konden niet bekendgemaakt worden omdat het ging om "de nationale veiligheid, de nationale defensie of de openbare orde". Lachwekkend, ware het niet dat ik er mijn werk door verloor en dat ik in België geen enkele gedetineerde meer kan bezoeken. Voor de commissie Justitie van het parlement verkoos u dit beroepsverbod te dekken. Op 6 oktober verklaarde u: "De uitsluiting om veiligheidsredenen wordt genomen op basis van een appreciatie van het gehele dossier van de persoon en volstaat op zich om een uitsluiting te rechtvaardigen." U beseft toch dat u hier een verklaring aflegde een politiestaat waardig?

Dan blijft er alleen nog het rapport van de Staatsveiligheid, dat uitlekte en ons een paar maanden geleden bereikte. Samengevat zegt dit rapport: Luk Vervaet is lid van CLEA (het comité voor de vrijheid van mening en vereniging) en medeoprichter van de partij Egalité. Hij is anti-Israël. Hij is pro-Palestijns. Hij is een tegenstander van de antiterrorismewetgeving en een verdediger van wie verondersteld wordt er slachtoffer van te zijn. Meer bepaald neemt de Staatsveiligheid het mij kwalijk dat ik terrorist Bahar Kimyongur heb verdedigd en me verzette tegen de detentievoorwaarden en de uitlevering van terrorist Nizar Trabelsi aan de VS. Maar als u aan 'grondige evaluatie en nauwgezet onderzoek' deed, dan weet u ook dat Kimyongur door het gerecht van alle blaam is gezuiverd. En dat het CPT aanklaagt dat Hans Meurisse voor terrorisme veroordeelde personen opsluit in speciale isolatieafdelingen die helemaal niet voor hen bedoeld zijn.

Onttrokken aan controle
Gevangenissen in België zijn blijkbaar militair domein: geen pottenkijkers, geen criticasters, geen vragen. Het gevangenisbeleid van Meurisse is vandaag geen 'beleid', maar een obsessioneel risicobeheer van opgesloten mensen: het gevaar voor hun ontsnapping, het gevaar van hun recidive. Ik beweer dat zolang gevangenissen worden afgeschermd en onttrokken aan maatschappelijke controle en debat, de autoriteiten precies de onveiligheid in de hand werken die ze beweren te bestrijden.

Als u en de gevangenisautoriteiten echt bekommerd zouden zijn over de veiligheid, dan zou u me mijn werk als leraar laten doen. Er is immers niet alleen veiligheid, er is ook de plicht om opleiding te voorzien. En wat veiligheid betreft, dat betekent voor alles investeren in het creëren van kansen voor mensen die er geen of te weinig hadden. Een studie toont dat 75 procent van de gevangenispopulatie afkomstig is uit een familie waarvan de vader arbeider, werkloos of onbekend is. 45 procent van de gevangenen heeft alleen maar een diploma van lager onderwijs. 30 procent heeft géén diploma. En daartegenover staan dan de hulpverleners en de lesgevers. De Franse Gemeenschap beschikt over welgeteld 55 voltijdse externe hulpverleners voor 5.000 gevangenen. Als alle hulpverleners en leerkrachten in dit land samen 10 procent van de gedetineerden bereiken, dan is het veel. Ik besluit mijn brief met de vraag om me alsnog een onderhoud te verlenen. Zo niet, dan blijft me alleen de mogelijkheid om me te wenden tot de Raad van State en het Europees Hof voor de Mensenrechten.