Jonathan Holslag vindt dat de tijd aangebroken is voor een ordelijke terugtrekking van de troepen uit Afghanistan. Holslag is expert internationale relaties aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB).

Wat begon als een oorlog tegen het terrorisme is ontaard in een strijd voor het aanzien van het Westen. Die strijd, zoveel is duidelijk, hebben wij collectief verloren. Ons land kan zichzelf daarbij echter weinig verwijten te maken. België heeft zijn verantwoordelijkheid ten aanzien van de NAVO en Europa opgenomen, daarbij ongeziene operationele ervaring opgedaan en diplomatiek krediet gewonnen. Het moment is nu aangebroken om werk te maken van een ordelijke terugtrekking.

De documenten die deze week werden gelekt via het internet bevestigen wat analisten al voorspelden in de maanden na de aanslagen van 9/11: terrorisme laat zich niet onderdrukken door een bezettingsmacht. Zeker niet wanneer dat terrorisme deel uitmaakt van een wijdvertakt regionaal probleem dat wortel schiet in fanatisme, corruptie en schrijnende armoede.

Na negen jaar lijkt de veerkracht van de taliban en Al Qaida hoegenaamd nog niet gebroken. Nu reeds is duidelijk dat we voor dit jaar afstevenen op een recordaantal slachtoffers onder de geallieerde troepen. In juni en juli alleen al vielen er 180 doden, vooral in de zuidelijke provincies Helmand en Kandahar. Dat zou erop kunnen wijzen dat de gewapende groepen zich in het nauw gedreven voelen als gevolg van de opgedreven militaire aanwezigheid in die regio, of reageren op een al bij al succesvolle campagne tegen kopstukken van de taliban.

Aan de winnende hand
Of zo'n optimistische inschatting steek houdt, valt te betwijfelen. De laatste weken bleken kopstukken de drones en special forces te snel af te zijn. De voorbereidingen voor de slag om Kandahar, bedoeld om het grootste bolwerk van de taliban in Afghanistan omver te werpen, hebben weken vertraging opgelopen. Generaal Petraeus kondigde daarenboven aan de aanvankelijke aanvalsplannen geheel te herzien. Ondertussen neemt de weerstand opnieuw toe in het noorden, onder meer in de provincie Kunduz. Vraag is ook of de taliban voor grootschalige campagnes door de knieën gaan en tot onderhandelen bereid zijn. CIA-directeur Leon Panetta formuleerde het zo: "Waarom zouden de taliban ter goeder trouw onderhandelen wanneer ze denken aan de winnende hand te zijn". Recente studies wijzen bovendien op een snelle versplintering van traditionele tribale hiërarchieën en commandostructuren, waardoor zeer radicale bendes jongeren nu quasi autonoom opereren.

De deur met Pakistan blijft wijd open staan. De documenten die via WikiLeaks werden verspreid bevestigen de aanhoudende steun van de Pakistaanse inlichtingendiensten aan het Afghaanse verzet. Vorige week kwam vanuit Islamabad nog een belangrijk signaal dat daar wellicht niet veel aan zal veranderen. De machtige stafchef Ashfaq Parvez Kayani werd voor een nieuwe termijn van drie jaar in zijn functie bevestigd. Hoewel Kayani mee het offensief tegen de taliban in de Pakistaanse Swatvallei ondersteunde, heeft de generaal nooit een geheim gemaakt van zijn ambitie om meer invloed te verwerven in Afghanistan. Tijdens een recent onderhoud met de Afghaanse president Karzai eiste de generaal dat Kaboel macht zou afstaan aan leiders van de etnische Pasjtoe, traditioneel een bondgenoot van de Pakistaanse militaire elite.

Dat brengt ons bij de positie van de Aziatische buurlanden ten aanzien van het pandemonium in Afghanistan. Het opzet van realisten als Kayani is strategische diepte te creëren in Afghanistan en er de invloed van aartsvijand India te reduceren. Waar het Pakistaanse leger vasthoudt aan de alliantie met de Pasjtoe, levert Delhi quasi blindelings steun aan de regering Karzai. Door de betrekkingen met Kaboel te verstevigen, hoopt Delhi zich toegang te verschaffen tot de economische rijkdommen van Centraal Azië, maar eveneens om Pakistan in de tang te nemen. Dat verklaart meteen ook waarom China, veruit de belangrijkste bondgenoot van Pakistan, zich zeer terughoudend opstelt in de samenwerking met het Westen.

Voodoopop
De hele politieke transitie van Afghanistan wordt dus mee ontregeld vanuit Islamabad, Delhi en Peking. Om nog maar te zwijgen over de betrokkenheid van Iran, dat Afghanistan steeds meer als een voodoopop begint te hanteren en speldenprikken aan Amerika uitdeelt door de taliban te ruggensteunen met wapens of cash.

Dan is er nog het probleem van de corruptie. Volgens recent onderzoek tiert de corruptie als nooit tevoren en is de onvrede bij de bevolking over omkoperij toegenomen. Vaak gaat het om lokale sterkhouders die de landbouwbevolking allerhande onrechtmatige heffingen opleggen. Maar ook aan de top parasiteren nieuwe baronieën onverholen op de miljarden ontwikkelingshulp, de mijnbouw en uitdijende bureaucratie.

In juli vorig haar heb ik in deze krant de verdere Belgische deelname verdedigd als een juiste beslissing in een foute oorlog. Niet omdat de nieuwe strategie van president Obama beloftevol was, maar omdat solidariteit de onvermijdelijke prijs is van een alliantie. Nu de exit van ISAF is vastgepind op 2011-2014, is het aan ons land om in overleg een transparant plan te ontwikkelen om onze troepen op een ordelijke wijze terug te trekken vanaf eind volgend jaar. Een duidelijk afbouwscenario is in het belang van zowel onze militairen ter plaatse als van onze bondgenoten.