Volgens Ivan Saerens kan een drama zoals in Duisburg op elk massa-evenement voorkomen. 'De acties en reacties van mensen die zich in een massa begeven, zijn nu eenmaal niet altijd te voorspellen.' Saerens is organisator van de Gentse Feesten Sint-Baafs en van de studiedag 'Manifestaties en evenementen'. Hij is ook editor van het Handboek manifestaties en evenementen.

Bezint zeer goed eer ge begint! Met dit devies wil ik alle (toekomstige) organisatoren van massa-evenementen er op attent maken dat het drama dat zich eergisteren in Duisburg afspeelde zich op elk massa-evenement kan voordoen. Alleen: had de grootte en de omvang ervan niet vermeden kunnen worden indien de organisatoren, de overheid en/of de overheidsdiensten preventief een aantal mogelijke gevaren correct hadden ingeschat en preventief een aantal maatregelen hadden genomen? Als organisator privé, overheid of in samenwerkingsverband is men wettelijk, maar ook moreel verplicht alles in het werk te stellen om de veiligheid van de bezoekers zo goed mogelijk te kunnen garanderen. Als een goede pater familias heeft de organisator de verantwoordelijkheid alles zo te regelen dat de bezoekers kunnen genieten zonder dat hun veiligheid in het gedrang komt. En daar wringt vaak het schoentje. Het organiseren van massa-evenementen vereist een grote deskundigheid, ervaring en een perfecte samenwerking en communicatie tussen alle betrokken actoren.

Ik ken niet de ware toedracht van wat zich precies heeft afgespeeld in Duisburg en ik vrees dat niemand dit ooit echt te weten zal komen gezien alle betrokken stakeholders elkaar de zwartepiet toespelen maar er zijn toch een aantal zaken die me in dit dossier opvallen.

Ten eerste: op basis van de beschikbare publieke vermaaksruimte wordt bepaald hoeveel bezoekers een site, weide, plein of stad kan dragen. Volgens Der Spiegel hadden de organisatoren de toelating om maximaal 250.000 bezoekers toe te laten. Hoe komt het dan dat er zich meer dan 1 miljoen mensen richting festivalweide begaven? Hoe komt het dat er op de invalswegen blijkbaar niet tijdig werd gecommuniceerd dat de verzadigingsgraad bereikt was en dat de site tijdig werd afgesloten? Men had nooit deze mensenmassa de stad mogen laten binnenkomen. Wie Duisburg kent, weet dat de stad een extra bezoekersaantal van 1 miljoen mensen op één dag niet aankan. Op de Gentse Feesten lopen er op topdagen 250.000 extra bezoekers rond in de stad en ik kan u verzekeren, dan kreunt de stad. De invalswegen rond Duisburg hadden afgesloten moeten zijn en de mensen hadden moeten worden omgeleid. Maar dit vereist een transparante en tijdige communicatie.

Pluim voor Gent
Ten tweede: de in- en uitgang bevindt zich op dezelfde locatie. Dit is echt om problemen vragen en het doet denken aan het Heizeldrama. De wetenschap rond massapsychologie leert ons dat wanneer mensen in paniek raken men niet meer zuiver denkt en een natuurlijke reflex heeft om de site te verlaten langs dezelfde weg waarlangs men gekomen is. 'Ingang' wordt dan op hetzelfde moment ook 'uitgang'. Als grote groepen mensen elkaar ontmoeten in een beperkte ruimte slaat de paniek toe, met alle gevolgen vandien: iedereen probeert zijn hachje te redden. De letterlijke struggle for life begint te spelen. Ook hier had veel leed vermeden kunnen worden door een duidelijke, transparante communicatie, waarbij onder andere pictogrammen voor in- en uitgangen en nooduitgangen op cruciale punten duidelijk en op juiste hoogte werden aangebracht.

Het is absoluut niet mijn bedoeling om een oordeel te vellen, ik kan enkel maar teruggrijpen naar wat ik hoor en zie en vooral naar wat ik zelf ken en toepas. De stakeholders van de Gentse Feesten (overheid, diensten, organisatoren.) hebben een jarenlange expertise opgebouwd waarbij organisatoren onderworpen worden aan een aantal strenge normen met betrekking tot de veiligheid van de bezoekers. Daarbij loopt een goed uitgewerkt veiligheidsdossier en (crisis)communicatieplan als een rode draad doorheen de totale organisatie. Ook de politieke overheid, alsook de stadsdiensten stellen alles in het werk om mogelijke incidenten en calamiteiten tot een minimum te beperken of het liefst te vermijden. Organisatoren, overheid en betrokken veiligheidsdiensten zie ik in deze niet als tegenpolen met tegenstrijdige belangen, maar als bondgenoten in de strijd om de bezoeker te beschermen en optimaal te laten genieten van het evenement. Transparante, tijdige en eenvormige communicatie is hierbij van primordiaal belang. Ik pleit er dan ook voor om als organisator preventief een beroep te doen op de expertise en de ervaringen van anderen. Het is niet voor niets dat onze jaarlijkse studiedag 'Manifestaties en evenementen' telkens opnieuw op grote belangstelling kan rekenen.

Mensen hokken nu eenmaal graag samen op massa-evenementen. Met velen samen genieten geeft mensen het aangename gevoel van solidariteit en samenhorigheid. Het is aan ons, organisatoren, om er samen met de overheid en diensten voor te zorgen dat een massa-evenement een feest wordt en niet eindigt in een compleet drama.

Bij deze een pluim voor de Gentse stadsdiensten en overheid voor de schitterende samenwerking, ook met de organisatoren. Maar ook tijdens de Gentse Feesten kan een dergelijk incident zich voordoen, omdat de reacties en acties van mensen die zich in een massa begeven niet altijd te voorspellen zijn. Daarom is nogmaals preventieve en juiste communicatie van levensbelang.