Prof. dr. Marleen Temmerman (Universiteit Gent), Prof. dr. Dirk Vogelaers (Universitair Ziekenhuis Gent) en Dr. Steven Callens (Universiteit Gent) over waarom we het aantal nieuwe hiv-gevallen niet onder controle krijgen in ons land.

In een recent opiniestuk in De Morgen (20/7) beargumenteren wetenschappers van het tropisch instituut in Antwerpen te investeren in eerstelijnsgezondheidszorg in Afrika, om hiv zorg blijvend te kunnen integreren. Inderdaad, antiretrovirale therapie heeft miljoenen levens gered, maar de gezondheidsstructuren zijn zwak. Er is tevens de hoop dat universele toegang tot deze levensreddende medicatie de verdere verspreiding van het hiv-virus zou kunnen afremmen. Daar zijn reeds mathematische modellen over verschenen die zelfs durven dromen van het uitroeien van deze pandemie.

Aantal gevallen blijft stijgen
De werkelijkheid in België laat echter een ander plaatje zien, ondanks universele toegang is er geen sprake van de uitroeiing of zelfs vertraging van de verspreiding van de epidemie. We kunnen stellen dat we in België een goed uitgebouwd gezondheidssysteem hebben, maar het aantal nieuwe gevallen van hiv blijft jaar na jaar stijgen. Vorig jaar werden meer dan 1.100 nieuwe infecties geregistreerd in België, grofweg twee tot drie nieuwe per dag. In tegenstelling tot Sub-Saharisch Afrika betreft het hier vooral jonge homoseksuele mannen, maar de cijfers zijn even impressionant: 1 op 20 van de Belgische homoseksuele mannen is geïnfecteerd.

De vraag stelt zich natuurlijk waarom wij er in België niet in slagen nieuwe gevallen van hiv te vermijden. In tegenstelling tot vele landen in Sub-Saharisch Afrika heeft België geen overkoepelend aidsplan. De afwezigheid van een nationale visie heeft nefaste gevolgen voor de vroegtijdige diagnose van hiv-infecties. Hiermee wordt niet gezegd dat er niets gebeurt, integendeel. Elk van de hiv-referentiecentra in België geeft de best mogelijke behandeling, er zijn talloze onderzoeken op virologisch en klinisch gebied lopende en elke persoon met hiv-infectie krijgt kosteloos aidsremmers toegediend in België. Ook de eerstelijnsgezondheidszorg doet zijn duit in het zakje, huisartsen en niet-gouvernementele organisaties pogen nieuwe gevallen zo vroeg mogelijk te diagnosticeren, zij het in het kabinet van de arts, op locatie in bars waar homoseksuele mannen elkaar treffen of in het migrantenmilieu. Maar zonder aidsplan is er geen globale visie, geen doorstroming van patiënten en informatie van en naar de referentiecentra, en blijven de verschillende projecten op hun eiland vastzitten.

In België worden jaarlijks meer dan 600.000 hiv-testen uitgevoerd. Als enkel het aantal testen in rekening wordt gebracht, is dat natuurlijk een behoorlijk cijfer en zijn we daarmee een van de koplopers in Europa. Maar na een decennium lang te hebben getest zouden we op zijn minst een daling mogen verwachten van het aantal nieuwe hiv-gevallen. En daar wringt het schoentje: het testen gebeurt bij ons niet gericht. Iedere patiënt bij wie een chirurgische ingreep wordt gepland, wordt getest op hiv, los van hun risicoprofiel. Een meer gerichte aanpak, die de verschillende echelons van de gezondsheidszorg overschrijdt is efficiënter. Vroege diagnose en behandeling vermijdt sterfgevallen, maar ook nieuwe gevallen. Bovendien zal een verandering van gedrag bij hoogrisicopopulaties er enkel komen met continue en doorgedreven campagnes. Voor gerichte testen en gedragsverandering is er geld nodig, geld dat niet in alleen in de derdelijnsgezondheidszorg moet worden gestoken.

Investering betaalt zich terug
De investering zal snel terugbetaald zijn: voor iedere hiv-infectie die vermeden wordt, spaart men de kost van levenslange antiretrovirale therapie uit, die tot makkelijk 1.000 euro per patient per maand kan oplopen. De maatschappij in zijn geheel, risicogroepen, niet-gouvernementele organisaties en alle echelons van de gezondheidszorg dienen een geïntegreerd beleid te voeren. Meer psychologen, antropologen en sociologen moeten het leger van gezondheidswerkers komen bijstaan. En vooral, België moet een visie ontwikkelen hoe dit te realiseren in de toekomst, want zonder visie zal het aantal nieuwe hiv-gevallen blijven stijgen.