Hoera, de gemiddelde Belg heeft weer meer spaarcenten dan voor de crisis. Koen Schoors nuanceert: 'Het netto financiële vermogen is gestegen omdat mensen hun consumptie verminderen en hun bouwplannen uitstellen. Zo fantastisch voor de economie is dat ook niet.' Koen Schoors is professor economie aan de U Gent.

Het nieuws van de dag: de Belgen sparen als geen ander. De belangrijkste boodschap is dat het totale netto financiële vermogen van alle Belgen samen weer hoger ligt dan het bedrag van voor de crisis. We hebben met andere woorden het gat van de financiële crisis opnieuw dicht gereden. Hoera. Maar wat is dat totale netto financiële vermogen nu precies? Dat is in essentie de som van alle besparingen, zoals spaarboekjes, kasbons, obligaties, beleggingsfondsen en levensverzekeringen, min de uitstaande leningen, voornamelijk bouwleningen. Het bestaande netto financiële vermogen was in waarde gedaald door de financiële crisis, maar die waardedaling is zeker nog niet helemaal ongedaan gemaakt. Hoe komt het dan dat het netto financiële vermogen opnieuw hoger ligt dan voor de crisis? Dat komt vooral omdat de gezinnen extra hebben gespaard op spaarboekjes en veilige beleggingsproducten, en ook een beetje omdat er minder bouwleningen zijn aangegaan. Ik moet dat hoeragevoel over die recordbesparingen dus een beetje nuanceren: het netto financiële vermogen is gestegen omdat mensen hun consumptie verminderen en hun bouwplannen uitstellen. Zo fantastisch is dat nu ook weer niet voor de economie.

Waarom doen we dit? Het eerste antwoord ligt voor de hand. We bevinden ons in een onzekere economische en politieke situatie. De werkeloosheid daalt voorlopig niet, de economie groeit aan een slakkengangetje en het lijkt nu eindelijk voor iedereen duidelijk te zijn dat de overheid niet veel langer geld kan blijven uitgeven dat ze niet heeft. Bovendien lijken we alweer in een politieke impasse te verzeilen, die allicht een fundamentele oplossing van de problemen niet zal versnellen. De verschrikkelijke crash in Griekenland en de nauwe broeksriem van Duitsland, maar ook de huidige moeilijkheden in Hongarije en de hakbijlbesparingen in Engeland maken duidelijk dat deze keer geen enkel land de dans zal kunnen ontspringen, rijk of niet, lid van de eurozone of niet. De gezinnen hebben de boodschap begrepen en zijn zich al vast aan het voorbereiden op moeilijke tijden. Een appeltje voor de dorst geeft altijd een veilig gevoel.

Sommige analisten beschouwen de grote Belgische spaarwoede als een geluk bij een ongeluk, omdat we daardoor minder afhankelijk zouden zijn van het buitenland om onze overheidsschuld te financieren en dus ook minder kans zouden lopen op een Grieks drama. Deze redenering is op zijn best half waar. De Belgische besparingen zijn inderdaad groter dan de overheidsschuld, maar dat betekent niet dat België niet van het buitenland afhangt voor de financiering van de overheidsschuld. De modale Belg is immers ook niet gek, die belegt minstens een deel van zijn geld in het buitenland om een beetje op veilig te spelen. De keerzijde van deze medaille is dat een behoorlijk groot deel van de Belgische staatsschuld nu in buitenlandse handen is en wij dus wel degelijk van de buitenlandse bereidwilligheid afhangen om die schuld te herfinancieren. Tenzij de Belgische overheid haar burgers en banken natuurlijk democratisch wil verplichten alleen nog maar Belgisch staatspapier te kopen, maar dat lijkt mij onhaalbaar en onwaarschijnlijk.

Kromme logica
Bovendien zet deze 'geluk bij een ongeluk'-redenering de logica op zijn kop. De besparingen van de Belgische gezinnen zijn net zo uitzonderlijk hoog omdat de overheidsschuld hoog is. De modale Belg begrijpt immers dat het terugbetalen of zelfs maar stabiliseren van de overheidsschuld alleen maar mogelijk is indien we ofwel besparen ofwel 'nieuwe inkomsten' vinden. Nieuwe inkomsten vinden. Een minister gaat wandelen met een mandje in het bos en vindt daar nieuwe inkomsten. Het is het eufemisme van het jaar. Men bedoelt meestal dat er nieuwe belastingen zullen geheven worden zonder dat er andere afgeschaft worden. De modale Belg vreest dus: ofwel krijg ik later minder inkomsten door de besparingen, ofwel moet ik later meer belastingen betalen. Beide kan ook. En om daarop voorbereid te zijn gaat hij nu alvast wat meer sparen. De neiging om te sparen in slechte tijden is daarom door de band genomen groter in landen met een hoge overheidsschuld.

Bovendien zegt het totale netto financiële vermogen niets over de verdeling ervan. Hoera, het totale vermogen is meer dan 730 miljard euro. Dat is gemiddeld 67.000 euro per Belg en 156.000 euro per gezin. Fijn, maar de minst kansrijken in onze samenleving zijn nu hun werk kwijt en hebben weinig uitzicht op een nieuwe baan. Ons gulle sociale systeem houdt hen overeind, maar toch zijn ze gedwongen hun al kleine vermogen langzaam op te souperen, waardoor hun kwetsbaarheid nog vergroot. Of zoals elke statisticus weet: in een rivier van gemiddeld een halve meter diep kun je prima verdrinken. Kunnen we dus de hoerastemming een beetje milderen en alsjeblief eindelijk eens de echte problemen aanpakken?