Elke zaterdag maakt een opiniemaker van De Morgen een balans op van de afgelopen week. Yves Desmet is politiek commentator van De Morgen.

Het vergt andere kwaliteiten om een politicus te worden dan om er één te zijn." Het was een stelling die Herman Van Rompuy ooit in een nababbel na een interview verdedigde, om het onderscheid te maken tussen politici die verkiezingen kunnen winnen en zij die een beleidsvisie kunnen ontwikkelen en uitvoeren. Bart De Wever wordt dezer dagen met die dualiteit geconfronteerd. Hij heeft op een meer dan overtuigende manier de verkiezingen gewonnen, door het beproefde campagnerecept van de afgelopen jaren te herhalen: brand je voorgangers af, wat in het geval van Yves Leterme zelfs nauwelijks inspanningen vroeg, en beloof dat het met jezelf helemaal anders zal worden. En stel vervolgens, enigszins tot je eigen verbazing, vast dat je niet alleen een grote vooruitgang hebt gemaakt, maar dat je zelfs de grootste partij van het land geworden bent. Dat je eigenlijk een te grote overwinning hebt gehaald.

Plots ben je niet meer de vervelende horzel die de traditionele partijen opjaagt, ben je niet langer de ideeënpartij die probeert haar agenda op te dringen aan de machtspartijen. Nee, plots draag je zelf de verantwoordelijkheid en gaan alle anderen achterover leunen: want jij hebt het initiatief en de anderen hoeven niet meer te doen dan te wachten op hun kans om je opnieuw onderuit te halen.

Je grootste probleem is dan de hooggespannen verwachtingen van je achterban waar te maken, die plots veel verder reikt dan je principiële en radicale leden en kaders maar ook een grote groep nieuwe centrumkiezers omvat die eigenlijk niet zozeer de Vlaamse onafhankelijkheid willen uitroepen, maar gewoon verwachten dat je de problemen oplost. Die kiezers maken bovendien een zeer klassieke denkfout: aangezien jij de verkiezingen zo overtuigend gewonnen hebt, en aangezien je de grootste bent, moet je nu wel kunnen waarmaken wat je beloofde. Sterker: je moet dat zelfs kunnen zonder ook maar iets toe te geven, want dat zou in diezelfde populaire misvatting over politiek immers het godgegeven recht van de overwinnaar zijn.

Helaas, of beter gelukkig, werkt democratie niet op die manier. Die werkt volgens de wetten van het simpele hoofdrekenen: wil je een regering hebben, dan moet je over 76 van de 150 zetels in het parlement beschikken. Wil je ook nog eens een staatshervorming, dan moet je de grondwet kunnen veranderen. Wil je die grondwet veranderen, dan heb je 101 zetels van de 150 nodig. En ook al gelooft je achterban dat je het als overwinnaar allemaal voor het zeggen hebt, dan nog blijft de vaststelling dat je zelfs met die 27 Kamerzetels niet voldoende macht hebt, noch voor het vormen van een regering, en al zeker niet voor een staatshervorming.

Spagaat
Bart De Wever zit stilaan in dezelfde spagaat als Yves Leterme in 2007. Die wou destijds als grote winnaar twee dingen tegelijk: een oranjeblauwe regering zonder socialisten en een grote staatshervorming. Die twee doelen waren op zich elk eerbare politieke wensen, maar ze waren wel onderling onverzoenbaar. Een oranjeblauwe regering kon, maar had niet voldoende zetels voor een staatshervorming, die dus bijgevolg niet kon. En omgekeerd betekende een prioriteit voor de staatshervorming dat je de socialisten mee aan boord moest nemen. Nogmaals, dat heeft niets met politieke voorkeuren an sich te maken, het is gewoon de toepassing van het simpele hoofdrekenen. Door te weigeren in te zien dat beide doelen onverzoenbaar waren, hebben we sinds 2007 eigenlijk geen noemenswaardig beleid meer gehad en alleen maar gesukkel, oplopend wantrouwen en een nooit gezien wantrouwen over "de politiek" bij de brede publieke opinie.

Bart De Wever lijkt op hetzelfde punt te zijn uitgekomen. Hij wil een regering waarin hij niet wordt opgesloten in een links carcan van socialisten en groenen, een perfect valabele eis. Maar hij wil zeker ook een grote staatshervorming, en daarvoor heeft hij een tweederdemeerderheid nodig. Aangezien de liberalen, die mentaal al in de oppositie zitten, die niet willen leveren, heeft hij geen andere keuze dan die meerderheid te vormen met rood en groen.

Joëlle Milquet is de eerste, bijgetreden door Caroline Gennez, om dat simpel hoofdrekensommetje publiek te maken. Het kan wel zijn dat Milquet daarmee verborgen motieven heeft en dat ze bijvoorbeeld niet alleen als aanhangsel van de PS in een regering wil, om daarna langs links én rechts beschoten te worden door de oppositie van MR en Ecolo. Het zou zelfs verwonderlijk zijn dat een politicus dat soort afwegingen niet zou maken, maar dat neemt niet weg dat haar simpel rekensommetje klopt als een bus: wil je een staatshervorming, dan heb je twee derden nodig. Punt aan de lijn.

Hoop
Bart De Wever hoopt dat hij aan deze 'Catch 22' kan ontsnappen omwille van zijn unieke positionering op het politieke veld. Hij is immers de onbetwiste kampioen van de Vlaamse zaak en, zo redeneert hij, wanneer hij in een regering zonder tweederdemeerderheid een akkoord over een staatshervorming bereikt, zullen de andere Vlaamse partijen, zelfs wanneer ze in de oppositie zitten, niet anders kunnen dan deze goed te keuren. Want anders zouden ze over zichzelf het odium afroepen van 'slechte Vlamingen' die deze staatshervorming saboteren. Dus zullen ze, desnoods met dichtgeknepen billen, stemmen wat De Wever aanvaardbaar acht. Dat is een wonderlijk naïeve gedachte. Sinds de verkiezingen hebben de andere partijen immers maar één doel: De Wever de weg te laten opgaan van Leterme en hem te laten mislukken. Ze zullen zo'n voorstel van staatshervorming te vergaand vinden, of net niet vergaand genoeg, ze zullen het te duur of te goedkoop vinden, en honderd andere redenen om het niet te moeten stemmen. Tenzij ze daarvoor boter bij de vette vis krijgen, en in de politiek betekent zulks nog altijd machtsuitoefening via deelname aan een regering. Zolang De Wever dat niet beseft, zal de formatie verder blijven aanslepen, of uitmonden in een gewone regering zonder staatshervorming.

Het is een les die iedereen die wel eens gaat winkelen nochtans perfect zou moeten begrijpen: als je 27 zetels in je portefeuille hebt, kun je niet iets kiezen in de etalage waar een prijskaartje van 101 zetels aan vasthangt.