'De affaire-Vangheluwe heeft de kerk in een dramatische vertrouwenscrisis gestort', zegt Bert Claerhout. 'We staan voor een zuivering waarbij de klerikale machtskerk van weleer definitief haar gewaden moet afleggen.' Bert Claerhout is hoofdredacteur van Kerk & Leven en journalist bij Braambos-tv.

Er was even sprake van dat de Heilig Bloedprocessie in Brugge, die sinds dit jaar tot het Unesco-werelderfgoed behoort, niet zou plaatsvinden. Uiteindelijk werd beslist die toch door te laten gaan - op Hemelvaartdag, zoals de traditie dat wil - maar aan priesters en diakens is gevraagd niet mee in de processie op te stappen, terwijl seminaristen de relikwie van het Heilig Bloed zullen dragen. Met die maatregel hoopt het bisdom Brugge het ontslag van bisschop Roger Vangheluwe, wegens seksueel misbruik, te helpen verwerken en negatieve reacties, die de manifestatie kunnen verstoren, te voorkomen. Het voorval illustreert hoezeer de katholieke kerk in ons land in shock verkeert. Overigens rees de afgelopen week ook bij andere kerkelijke manifestaties de vraag of het wel opportuun was die te laten plaatsvinden.

Zoveel is zeker, de affaire-Vangheluwe heeft de kerk in een van de meest dramatische vertrouwenscrisissen van de voorbije eeuwen gestort. Voor een groot deel van de publieke opinie en voor antiklerikale milieus bewijst ze eens te meer dat de kerk een hypocriete instelling is met een dubbele moraal. Binnen de kerkgemeenschap daarentegen overheersen verslagenheid, boosheid, ontreddering en vertwijfeling. Leken die jarenlang het beste van zichzelf voor de kerk hebben gegeven, voelen zich ronduit bedrogen en vragen zich af hoe ze de recente ontwikkelingen in hun geloofsleven moeten plaatsen. Veel priesters zijn dan weer het mikpunt van hoon en spot geworden.

De kerk staat ongetwijfeld voor een periode van schaamte en boete. In die zin is de beslissing van het bisdom Brugge een onmiskenbare erkenning van de dramatische gebeurtenissen. Daartegenover staat dat het - ongeacht wat nog allemaal aan het licht komt - niet wenselijk is dat de kerk en haar bedienaars nu verstoppertje gaan spelen en de ene na de andere activiteit afgelasten, in de hoop over afzienbare tijd weer tot de orde van de dag over te kunnen gaan.

Om de wonden te helen, moeten we allereerst naar de kwetsuren durven te kijken. Dat houdt in dat we het lijden van de slachtoffers moeten erkennen en delen, en dat er strenge maatregelen worden genomen opdat verdachte priesters en religieuzen niet meer met kinderen en/of kwetsbare volwassenen kunnen omgaan. Desnoods moeten de betrokkenen, los van het bisdom, maar zelf op zoek gaan naar een baan.

Voor velen is het geloof het beste wat hen in het leven is overkomen. Dat geldt ook voor mij. Net als vele anderen dank ik dat aan priesters die me eertijds het geloof in zijn openheid en zijn mildheid hebben leren kennen. Mijn hart bloedt als een moeder me vertelt dat ze niet meer wil dat haar kind naar de mis gaat, als ik sommigen hysterisch hoor doen over 'hun' belastinggeld voor de kerk, of als ik hoor hoe alle priesters zonder onderscheid voor 'perverten' worden uitgemaakt. Hoe schijnheilig en schizofreen is deze samenleving wel niet als ze op haar beurt als een preutse hoer pretendeert de 'zuiveren' van de 'onzuiveren' te kunnen scheiden? Dan verkies ik Augustinus, die allereerst de zondigheid van de christenen benadrukte. Volgens hem was de kerk overigens geen 'zuiver lichaam', geen genootschap van heiligen, maar een corpus permixtum - een 'gemengd lichaam' van heiligen en zondaars. De heiligheid van de kerk hangt volgens hem dan ook niet af van haar leden, maar van Christus.

Hoe moet de overgrote meerderheid van de priesters, die niets ten laste kan worden gelegd, zich nu voelen? En de vele religieuzen die, onder meer, de zorg voor prostituees en incestslachtoffers op zich nemen? En wat met de vele lekenvrijwilligers die zich dag na dag in de parochie of voor een kerkelijke organisatie inzetten? Uitgerekend in deze diepste diepte van de crisis hebben we priesters en geëngageerde leken nodig om het kruis mee op te nemen, het leed van de slachtoffers te delen en ons te herinneren aan Gods belofte om reddend op te treden. Ik hoop dat ook onze bisschoppen daartoe de nodige inspiratie hebben opgedaan tijdens hun ad-liminabezoek aan Rome. Hun verklaring van eind vorige week, vóór hun vertrek naar de Italiaanse hoofdstad, was al te vrijblijvend en zeker niet van aard om het vertrouwen in de kerkleiding te herstellen. De ernst van de feiten maakt de situatie nochtans onomkeerbaar: we staan voor een zuivering waarbij de klerikale machtskerk van weleer definitief haar gewaden moet afleggen. Aan allen nu - priesters én leken - om de moed niet te verliezen, het evangelie hoopvol ter harte te nemen en af te rekenen met een kwalijk verleden.