Marc Bontemps koppelt milieu-eisen aan een eventuele overheidssteun voor de luchtvaartsector. Marc Bontemps is directeur van Ecolife, de vzw die de wereld de ecologische voetafdruk schonk. De milieuorganisatie streeft naar een duurzame wereld door middel van ecologische gedragsverandering bij diverse doelgroepen.

De crisis in de Europese luchtvaart biedt kansen om de sector te hervormen. 'Die onverantwoord goedkope tickets bij de lagekostmaatschappijen: we weten dat dat niet normaal is, maar hoe lang blijven we de andere kant op kijken?', schrijft Marc Bontemps op deze Dag van de Aarde.

De Eyjafjallajökull heeft onverwacht het licht op rood gezet voor ons luchtverkeer. Nog vele weken zullen we geconfronteerd worden met de gevolgen voor de luchtvaartmaatschappijen, voor de toeristische sector, voor bedrijven die afhankelijk zijn van transport over lange afstanden, voor verzekeringsmaatschappijen en financiers die in de problemen dreigen te geraken. En hoe zullen de beursanalisten op dit alles reageren?

Onverwachte gebeurtenissen zijn altijd moeilijk te beheren, zeker als ze voor het eerst voorkomen. Op korte termijn is de vraag hoe lang dat onverwachte onverwacht kan blijven. En welke lessen we op langere termijn trekken, wanneer het stof is gaan liggen.

Wat de Eyjafjallajökull ons alvast leert, is dat we op een aantal vlakken erg afhankelijk zijn geworden van het luchtverkeer. Businesstrips, verre reisbestemmingen tijdens elke vakantieperiode, citytrips of just in time-leveringen van koeriersbedrijven zijn standaarden. Asperges, rozen of prinsessenbonen worden tegenwoordig 'standaard' door low cost-carriers ingevlogen uit low cost-landen. Knipperlichten op deze gang van zaken zijn onbestaand. Zware subsidies voor heel de luchtvaartsector wijzen erop dat politiek de lichten op groen staan: geen accijnzen op kerosine, gulle tegemoetkomingen aan de luchtvaartindustrie en uitbaters van vliegvelden zijn de regel.

Nu deze sector zal komen aankloppen voor nieuwe subsidies doet de overheid er misschien goed aan lessen te trekken uit de bankencrisis. Welke voorwaarden zullen gesteld worden aan een eventuele overheidssteun voor de luchtvaartsector? Zal na het oplossen van de aswolk gewoon worden overgegaan tot de orde van de dag? Of zullen regering en Europese Commissie toch correcties overwegen aan het model, en controle bekomen over hoe de sector uitdeint?

Toekomstige chaosLaat ons wel wezen: op langere termijn is de verdere uitbreiding van het luchtverkeer geen optie. De groene lichten hadden al eerder oranje moeten kleuren. De luchtwegen geraken vol, de geluidspieken zitten aan maxima, de kerosinevoorraad daalt. Nog zwaarder hangt het CO2-zwaard van Damocles boven de sector. Als groeilanden India en China hun aantal vliegtuigen en vluchten drastisch zullen optrekken, zal de limiet van wat deze planeet kan absorberen aan vliegtuigbewegingen snel overschreden zijn. Als we op de volgende klimaatconferenties na Kopenhagen echt werk willen maken van reëel verminderde CO2-uitstoot (het Europees Parlement adviseert tot 80 procent tegen 2050) dan zal de vliegtuigsector noodzakelijkerwijs uit een ander vaatje moeten tappen.
 
Dat vaatje nu voorbereiden heeft het voordeel dat het later niet onverwacht op ons af zal komen. We kunnen, we moeten, ons er op voorbereiden en prioriteiten stellen. Om toekomstige chaos te vermijden zullen grenzen moeten bepaald worden. Welke luchtvaart is zinvol? Welke activiteiten willen we in de toekomst tegen welke prijs? Aan de beleidsmakers zeg ik dan: hanteer als uitgangspunt de reële kostprijs van elk transportmiddel. Vergeet niet de milieukosten volledig in rekening te nemen. En maak dat de vliegtuigsector niet langer ontsnapt aan Kyoto-protocollen en hun opvolgers. Een logisch gevolg zal zijn dat de prijzen per getransporteerde kilo in een vliegtuig drastisch zullen stijgen: over het principe dat de vervuiler betaalt is er eigenlijk al lang geen discussie meer.
 
Het volle tarief hanteren voor het vliegverkeer zal ook automatisch leiden tot het wegwerken van de sterkste scheeftrekkingen zoals de onverantwoord goedkope tickets bij de lage kostmaatschappijen: we weten dat dat niet normaal is, maar iedereen kijkt de nadere kant op als het ter sprake komt. Laat ons eindelijk de realiteit onder ogen zien.
 
Peruaanse asperges
Er is trouwens ook een economische 'win' bij het hanteren van het volle tarief voor het vliegverkeer: voor sectoren dichter bij huis, in toerisme, landbouw of bij toeleveranciers. Nieuwe technieken zoals de CO2-arme serres zouden een kans krijgen, of de ontwikkeling van apparatuur en IT voor teleconferences. Als we de volgende weken zullen vaststellen dat je ook vers en lekker kunt koken zonder boontjes uit Kenia of lamsvlees uit Nieuw-Zeeland kan dat bijdragen tot het besef hoe hoog de economische en ecologische kost is om elk product op gelijk welk moment in het jaar te kunnen consumeren. Wist u dat de CO2-emissies van Peruaanse asperges op een Vlaams bord zo'n honderd keer hoger liggen dan die van Vlaamse asperges? En dat die Peruaanse asperges bovendien door te goedkope arbeid geproduceerd worden in streken met te weinig water. Binnenkort zullen in de Andes rivieren verlegd worden om toch maar te kunnen doorgaan met deze teelt.
 
Eigenlijk hadden we al eerder de groene lichten voor de ongebreideld goedkope vliegtransporten moeten vervangen door oranje knipperlichten. Eigenlijk hadden we al eerder moeten nagaan hoe houdbaar het huidig model is: nu en in de toekomst. In die zin kan het rood licht uit IJsland ons aanzetten om niet automatisch in het business as usual-scenario te stappen als de aswolken zullen zijn opgelost. Het voordeel van de onverwachte gebeurtenis is dat ze ons even aan het denken kan zetten. Over onze prioriteiten, over onze afhankelijkheid van het vliegtransport, over de reële kost van luchtverkeer en over kansen die we moeten grijpen om de toekomst naar onze hand te zetten: richting een CO2-arme economie.
 
Moge dit een positieve boodschap zijn op deze Dag van de Aarde. Zou het kunnen dat onze aarde, vanuit haar binnenste, de weg wil wijzen naar meer evenwicht in de aanwending van de middelen die ze ons ter beschikking stelt?