Ergens over een maand of wat zullen twee politieke tijdperken tegen elkaar schuren. Tegen dan moet koninklijk opdrachthouder Jean-Luc Dehaene het meest acute institutionele probleem van dit moment - Brussel-Halle-Vilvoorde - opgelost hebben. Dat hij daarvoor een methode hanteert van twintig jaar geleden, is zonder meer een zware gok, denkt Bart Eeckhout, chef van de politieke redactie bij De Morgen.

Daar is de finale van de klassieker Brussel-Halle-Vilvoorde en daar is meteen ook weer het spook van de vervroegde verkiezingen. Als een politiek monster van Loch Ness duikt het scenario op telkens het wat moeilijker gaat in de Wetstraat. Een doorgewinterde Wetstraatrat zal opwerpen dat je pas ongerust moet worden als een keertje nìet over een vervroegde stembusgang wordt gespeculeerd. Toch kan het geen kwaad om eraan te herinneren dat in de B-H-V-kwestie de opties niet beperkt blijven tot de bekende onderhandelde splitsing of een nieuw uitstel per noodwet tot na 2011. Er is inderdaad nog die derde mogelijkheid: Dehaene mislukt in zijn koninklijke opdracht en de hele regering klapt in elkaar waarna de Belg weer naar de stembus mag.

Plan B
Alvast bij regeringspartij MR houden ze ernstig rekening met dat scenario. De vervroegde verkiezingen zouden dan zelfs al in mei kunnen gehouden worden, kwestie van toch nog enige kans te behouden om in juli het Europees voorzitterschap over te nemen met een volwaardige nieuwe regering. Als het bestaan van dit plan B iets verraadt, dan wel dat met name bij de Franstalige liberalen de nervositeit over B-H-V fors toeneemt. De verspreiding van het even mysterieuze als nietszeggende communiqué van Dehaene, waarin hij zijn paasdeadline eigenhandig verlengde tot aan het einde van de paasvakantie, heeft die zenuwachtigheid enkel nog doen toenemen. Bij de MR kunnen ze zich weinig nieuwe elementen voor de geest halen sinds de koninklijk opdrachthouder in december aan zijn mission impossible begon. Er zit alleszins geen noemenswaardige evolutie in de toon of het (zeer lage) tempo van de gesprekken.
 
Dat er na drie maanden nog niet eens onderhandeld is over de splitsing van de vermaledijde kieskring zal Dehaene ook zelf niet ontkennen. Zo werkt hij namelijk niet. In even schaarse als informele contacten toetste hij bij de vijf meerderheidspartijen de marges voor een akkoord af. Geen enkele gesprekspartner kreeg evenwel inzicht in het gehele plaatje. Het feit dat zelfs de minste tip die hij van de sluier oplichtte meteen in de krant terechtkwam, bevestigde de oud-premier in zijn vermoeden dat hij enkel informatie met zijn onderhandelaars mocht uitwisselen op een need to know-basis.
 
Raise your bets
Het is het enige besluit dat met zekerheid uit het communiqué-Dehaene mag getrokken worden: de opdrachthouder heeft een landingspiste voor B-H-V in gedachten en hij wil die in de korte periode van de paasvakantie doorduwen bij de regeringspartijen. Nu ja, maak daar maar al meteen de tweede helft van de paasvakantie van, want namens Yves Leterme (CD&V) ontvingen we immers een uitnodiging om de eerste week in Zuid-Korea en Japan door te brengen. Voor De Morgen is het helaas te duur om op het aanbod in te gaan, maar we kunnen op zijn minst uit die merkwaardige timing afleiden dat de premier zijn slaap niet laat voor de naderende deadline. Van de koning kreeg Jean-Luc Dehaene vier maanden om Brussel-Halle-Vilvoorde gesplitst te krijgen, maar hij balt de inspanningen in een week. Het is meteen een bijzonder zware gok die de pokeraar Dehaene zich hier permitteert. Met niet al te beste kaarten in handen heeft hij deze week toch de inzet verhoogd. Het enige verschil met een spelletje Texas Hold'em is dat Dehaene als enige pokeraar rond de goktafel inzage heeft in de kaarten van al zijn medespelers.
 
Wat die gok zo riskant maakt, is dat Dehaene ervoor leunt op de methode van zijn politieke generatie. Die werkwijze vergt discretie, onderling vertrouwen en een zekere zin voor de res publica en het algemeen belang. Het zijn niet meteen karakteristieken die je spontaan voor de geest komen als je denkt aan deze generatie politici. De oud-premier is de eerste om dat te beseffen. Deze week nog, bij de presentatie van de biografie van generatiegenoot Norbert De Batselier (sp.a), betitelde hij zichzelf nogmaals als 'een politicus van de vorige eeuw.' Daarmee bedoelde hij vooral een politicus die verder kijkt dan de volgende opiniepeiling en die staatkundige structuren durft aanpassen aan nieuwe tijden, ook tegen de publieke opinie in. Dehaene moet die 'ouderwetse' opvatting nu inplanten bij zijn gesprekspartners van de huidige generatie. Het wordt de komende maanden een clash van politieke generaties en culturen die als aardplaten tegen elkaar zullen schuren. Te oordelen naar de koortsopstoot bij sommige partijen is succes niet verzekerd.
 
Een ander spelletje
Dehaene heeft natuurlijk een aardig palmares van staatshervormingen die hij achtereenvolgens als kabinetschef (1980), regeringsformateur (1988) en premier (1993) mee in goede banen leidde. Deze keer wordt evenwel een ander spelletje gespeeld. Van een heuse staatshervorming is, om te beginnen, helemaal geen sprake, want daarvoor is er geen tijd meer. Staatshervormingen worden gewoonlijk beklonken bij het begin van een regeerperiode, en dat is deze keer, zo herinneren we ons van die traumatiserend langdurige periode op Hertoginnedal nog, duidelijk niet gelukt. Dat slaat een gediplomeerd loodgieter als Dehaene heel wat wisselgeld uit de handen: in een brede staatshervorming kan je voor elk wat wils stoppen, nu gaat het simpelweg om het fixeren van de juiste prijs voor de splitsing.
 
Zelfs deelname aan de regering als hefboom voor een vergelijk zit er dit keer niet in. Integendeel, één van de bijkomende problemen die Dehaene moet zien te ontzenuwen is de vrees bij de liberale partijen dat zij eerst een weinig eervol compromis zullen moeten onderstutten, waarna ze in 2011 gedumpt worden. Dat de MR dat lot deze zomer in Wallonië en Brussel moest ondergaan, en de Open Vld in Vlaanderen, en dat de roep om meer symmetrische regeringen verdacht vaak opduikt, maakt die angst overigens best gerechtvaardigd.
 
De MR heeft daarenboven nog veel meer te verliezen. Parlementszetels bijvoorbeeld. De Franstalige liberalen vormden in 2007 in de ongesplitste kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde nog de grootste partij, met zes zetels. Die werden heus niet alleen in de hoofdstad verdiend. In het kanton Zaventem bijvoorbeeld was de MR ook de grootste, met een respectabele voorsprong op Open Vld en CD&V-N-VA.
 
Meer dan voor PS of cdH staan er in B-H-V voor de MR dus mandaten op het spel, zeker omdat alliantiepartner FDF van de niet-splitsing zijn fond de caisse in de regio gemaakt heeft. Als Dehaene tot een compromis wil komen, zal hij dus in de eerste plaats de angsten van Didier Reynders en Olivier Maingain moeten wegmasseren. Dat hun Franstalige kiezers zich virtueel mogen inschrijven op Brusselse kieslijsten, zodat ze tenminste daar nog voor Franstaligen kunnen kiezen, is niet meer dan het minimum. En daar duikt al meteen een extra hinderpaal voor des konings opdrachthouder op: sinds de bijna-splitsing onder Verhofstadt II in december 2005 weet het FDF drommels goed hoe hoog de prijs voor een splitsing kan opgedreven worden. Behalve dat inschrijvingsrecht lagen toen ook culturele- en onderwijsbevoegdheden voor de Franse gemeenschap in de faciliteitengemeenten op tafel, meer middelen en versoepelde taalregels voor Brussel, en de afschaffing van de 'pestrondzendbrieven' over de inperking van de faciliteiten in de rand. Met de glimlach van een cobra heeft Maingain al meermaals gezegd dat hij nu met minder geen genoegen kan nemen.
 
Dehaene heeft evenwel niet eens de luxe om, als hij het al zou willen, het pakketje van Verhofstadt nog eens opnieuw aan te bieden. In de Vlaamse regering blokt de N-VA elke toegeving af. Toch lijkt Dehaene niet anders te kunnen dan voorstellen in de weegschaal te leggen waarvoor in het federale parlement een tweederdemeerderheid nodig is. Op die manier kan hij bijvoorbeeld ten minste de taalwet voor Brusselse overheidsdiensten aanpassen (een zoethoudertje voor de PS). Bij Ecolo (en Groen!) zal hij niet veel weerstand aantreffen in zijn zoektocht naar extra stemmen. Interessanter is dat ook sp.a al discreet werd gepolst - en dat de Vlaamse socialisten niet bij voorbaat neen zeiden. Voorzitster Gennez houdt haar voorganger Johan Vande Lanotte alvast in reserve om een oog op de onderhandelingen te houden - je weet maar nooit wat het oplevert als de volgende federale verkiezingen niet te fel tegenvallen.
 
Met enig genoegen blijven de FDF'ers intussen nieuw buskruit aanslepen in de institutionele kruitkamer die Brussel-Halle-Vilvoorde is. Of het nu tegen het decreet 'wonen in eigen streek' is of tegen de Vlaamse inspectie in de Franstalige faciliteitenscholen, de troepen van Olivier Maingain blijven het verzet kraaien. De domme fouten in het genoemde decreet of het angstaanjagend idiote gepruttel van het gemeentebestuur van Halle over een Franstalige naam van het restaurant 'Les Deux' dat de Halse kleuren verdedigt in Mijn restaurant helpen de Vlaamse zaak daarbij niet vooruit. Het FDF zal er niet rouwig om zijn, elke kolomcentimeter die Le Soir aan die symbolische lompigheden besteedt, is een casinochip waarmee het op zijn beurt de inzet aan de onderhandelingstafel kan verhogen.